Algemeen (woordenboek)

Aartspriester

Een aartspriester was oorspronkelijk (vanaf de vierde eeuw) de priester die aan het hoofd stond van de aan een kathedraal verbonden geestelijkheid. Hij was als dusdanig ook plaatsvervanger van de bisschop voor de uitoefening van de eredienst en de zielzorg (zoals de aartsdiaken voor de uitoefening van het bestuur van een bisdom).

Abiotisch

Biotoop behorende tot de niet levende natuur.

Absolutisme

Het absolutisme is een regeringsvorm waar het staatshoofd alle macht bezit, dit systeem is gebaseerd op een algemene onderwerping aan het staatsbelang. In de oudheid was dit de meest voorkomende vorm, het was daar dat meestal de koning de absolute monarch was die gelinkt werd aan goddelijkheid.

Abstract

Die of dat je niet kunt zien. Liefde is een abstract begrip.
Concreet abstracte kunst: kunst die niet de werkelijkheid herkenbaar afbeeldt.
Zonder alle niet essentiële informatie of aspecten, vaak met als doel om meer fundamentele structuren zichtbaar te maken.
Afgetrokken van de werkelijkheid.

Accrediteren

Een officieel stempel van goedkeuring aan iets of iemand verlenen. Van geloofsbrieven voorzien.

Acculturatie

Een proces dat zich voordoet wanneer sociale groepen met verschillend cultuurpatroon in min of meer langdurig contact komen, waaruit veranderingen in het cultuurpatroon van één of meer groepen voortvloeien.

Voor meer, zie: Wikipedia

Accumulatie

Accumulatie is het langzaam opslaan van materiaal of bijvoorbeeld energie, met als doel het op een later tijdstip weer te gebruiken, denk aan de accu van een auto, maar ook aan erosie materialen die op een andere plaats worden afgezet, of chemische stoffen in de natuur (in dier of mens), of van kapitaal. Allemaal voorbeelden van langzaam, gestaag proces van opstapeling

Accumuleren

Ophopen, opstapelen, vermeerderen. Accumulatie, ophoping, vermeerdering

Acheamendische rijk

Verwijst naar de Perzische periode in het Nabije Oosten van de stichting van het Achaemenidische Perzische rijk door Cyrus de Grote in circa 550 v. Chr. tot de nederlaag tegen Alexander de Grote in 331 v. Chr.

Acquisitie

In de financiele wereld verstaan we onder acquisitie het opkopen van ondernemingen om die daarna in de eigen onderneming op te nemen.
Het verkrijgen van materiaal voor een bibliotheek, documentatiecentrum, archief of andere collectie, inclusief selectie, bestellen en verkrijging door ruil of gift.

Acrostichon

Een naamdicht, waarbij begin-, midden- of eindletters van de strofen of de versregels een woord, naam, zin, gedicht of het alfabet vormen.

Adoptianisma

Het Adoptianisme is een in de 2e eeuw ontstane opvatting, dat Christus in feite een door God uitverkoren profeet was. Christus wordt voorgesteld als een bijzonder mens, terwijl Zijn Godheid wordt ontkend. De verbinding tussen God en mens is hier een adoptiefrelatie. Het adoptianisme is door de katholieke kerk steeds als dwaalleer veroordeeld.

Advectie

Advectie is het meeliften op een medium door materie, energie of een bepaalde eigenschap. Advectie vindt plaats in de atmosfeer, in de oceanen, rivieren, in de aardmantel en bij chemische processen. Convectie bestaat uit advectie en diffusie, maar wordt ook wel als synoniem voor advectie gebruikt.

Aeon

Eeuw; Eeuwigheid; Lange tijdsduur; Onafzienbare tijdsruimte; Ondefinieerbare tijdruimte; Wereldperiode.
Oosters Aeon, in het oude Iran een oergodheid en de personificatie van de tijd in de Mithras-mysteriën. Hij wordt afgebeeld met het lichaam van een mens, omstrengeld door een Slang, en een leeuwekop, soms met vleugels. In de Griekse mythologie is hij Chronos.

Affricaat

Een combinatie van twee medeklinkers, waarvan de eerste een plosief is en de tweede een homorgane wrijfklank    Voorbeeld: `De meest voorkomende affricaten zijn /pf/, /ts/, /kch/ en /dz/.

Agglomeratie

Wordt gebruikt voor grote, niet geplande clusters van stedelijke bevolking, die, als gevolg van stedelijke groei, de lokale bestuursgrenzen overschrijden.

Agglutineren

Aankleven; samenkleven; samenklonteren; samenplakken; verbinden.

Agronomie

Landbouweconomie, Landbouwkunde, Landbouwwetenschap

Agronoom

1) Beroep 2) Landbouwdeskundige 3) Landbouwkundige 4) Landhuishoudkundige 5) Wetenschappelijk onderlegd landbouwer

Aguamanile

Een aquamanile (v. Lat. aqua = water, manus = hand) is de benaming voor een watervat van messing of brons, waaruit water over de handen gegoten voor de wassing. Het werd reeds gebruikt bij de Romeinen.
In de christelijke liturgie werd het overgenomen voor de priesterlijke handwassing tijdens de mis. De aquamanile behoort dan tot de vasa non sacra.
Aquamaniles kunnen de vorm van een dier hebben, waarbij de staart het handvat vormt en de bek de schenktuit.

Allegorie

Verhaal of afbeelding waarin abstracte begrippen worden voorgesteld als personen.
Symbolische voorstelling van een abstract begrip, een gebeurtenis of situatie die op zichzelf moeilijk in concrete vorm uit te beelden is. Wordt dan meestal weergegeven door personificaties met bepaalde attributen. Zo werd ‘hoogmoed’ voorgesteld als een vrouw met een pauw.

1) Beeldspraak 2) Leenspreuk 3) Metafoor 4) Schilderstijl 5) Stijlfiguur 6) Symbolische voorstelling 7) Uitgesponnen vergelijking 8) Uitgewerkte beeldspraak 9) Uitgewerkte metafoor 10) Zinnebeeld 11) Zinnebeeldige voorstelling 12) Zinspreuk

Allegorisch

Leenspreukig, symbolisch, zinnebeeldig.

Allochtone rivieren

Rivier die in een andere klimaatzone ontspringt en dus veel meer water voert dan in het klimaatgebied waar hij doorheen stroomt te verwachten zou zijn. Voorbeeld is de Nijl, die water uit de tropen krijgt en door een woestijngebied stroomt.

Alluviale vlakten

Het laaggelegen deel van de dalbodem dat regelmatig overstroomt.

Alter ego

Een alter ego (Latijn, letterlijk andere ik) is een tweede persoonlijkheid waarmee een persoon zich onderscheidt van zijn werkelijke identiteit.
In fictieverhalen wordt deze term vooral gebruikt om personages met verschillende identiteiten of verschijningsvormen te beschrijven, zoals superhelden of geheim agenten die bewust verdoezelen wie ze echt zijn. Ook in werkelijkheid kan iemand een alter ego aannemen. Hierbij moet een alter ego niet verward worden met een pseudoniem.
Verschillende identiteiten bij de dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) worden ook wel alter ego’s genoemd.

Amylase

Amylase is de naam van een enzym dat tijdens de spijsvertering de koolstofketen van amylose (een niet-vertakte vorm van zetmeel) “in stukken knipt”. Alle amylases grijpen aan op de α-1,4-glycoside binding. Amylases komen zowel in het dieren- als het plantenrijk voor. Amylase is een hydrolase: een enzym dat hydrolyse als ontledingsmechanisme toepast. Hydrolyse is een ontledingsreactie waarbij een watermolecuul reageert met een molecuul van de te ontleden stof.

Anachronistisch

In strijd met de heersende tijdrekening. Niet passend bij de tijd van de context.

Anesthesie

Anesthesie is het proces om de waarneming van pijn en andere negatieve gevoelens te blokkeren. Dit stelt patiënten in staat om chirurgische en andere pijnlijke procedures te ondergaan zonder dat hun verdere schade wordt aangedaan. De medisch specialisten die zich in het beleid van verdovingsmiddelen specialiseren, worden anesthesist of anesthesioloog genoemd en hun specialisme heet anesthesiologie.

Animisme

Animisme (Latijn anima = ‘geest’, ‘ziel’) is het filosofisch, religieus of spiritueel concept waarbij zielen of geesten niet alleen bestaan in mensen en dieren, maar ook in planten, stenen of natuurlijke fenomenen zoals donder en geografische zoals bergen en rivieren.

Zie meer hierover in Wikipedia.

Antecedent

Antecedent of correlatief is een grammaticaal begrip uit de taalkunde en is de naam voor het woord waarnaar een ander woord, meestal een betrekkelijk voornaamwoord, verwijst. Het woord dat verwijst komt meestal net na het antecedent en heet dan anafoor.

Verder: 1) Bodemrijzing bijhoudend 2) Voorafgaand 3) Voorafgaand feit 4) Voorafgaande gebeurtenis 5) Voorafgegane zaak 6) Vroeger gebeurd feit

Antecedenten

Gegevens naar aanleiding van een onderzoek naar iemands (privé)leven en strafrechtelijk verleden, bijvoorbeeld in het kader van een sollicitatieprocedure.

Anticline

Met een anticline of anticlinaal wordt in de geologie een plooi bedoeld met naar beneden wijzende flanken, waarbij de aardlagen aan de binnenzijde het oudst zijn. Het is een plooiing naar boven, terwijl synclines plooiingen naar beneden zijn. Anders gezegd zitten bij een anticline de jongere lagen aan de convexe kant van de plooi.

Antropocentrisme

Antropocentrisme is het exceptionalistische idee dat de mens het middelpunt van het bestaan is. De mens is in het antropocentrisme de norm. De waarde van al het andere – de levende en de niet-levende natuur – wordt afgemeten aan het nut dat het de mens dient of de verhouding waarin het tot de mens staat. Men heeft het dan over ecosysteemdiensten. Het isme is samengesteld uit de Griekse woorden άνθρωπος (‘mens’) en κέντρον (‘midden’).

Antropogeen

Antropogeen verwijst naar alles wat van menselijke oorsprong is, of door de mens teweeggebracht. Ontstaan door menselijke activiteit; door de mens gemaakt.

Antropogenetica

 Wetenschap van het ontstaan en de ontwikkeling van de mens.

Antropomorf

1. (van niet-menselijke wezens) met menselijke eigenschappen. 2. Mensvormig 3. (Gezegd van apen) mensachtig; antropoïde; lijkend op een mens. 4. qua vorm lijkend op de mens 5. naar menselijke maatstaf vormgegeven 6. Gelijkend op een menselijke gedaante.

Antroponymie

De studie naar de oorsprong van de voor- en familienamen van mensen.

Apanage

Toelage uit de staatskas aan leden van het vorstelijk geslacht.

Apotheose

Indrukwekkend hoogtepunt als eind (van iets).
1) Aanbidding 2) Buitengewone lof 3) Climax 4) Daverend slottoneel 5) Finale 6) Fraai hoogtepunt 7) Hoogtepunt 8) Hoogtepunt als einde 9) Indrukwekkend einde 10) Indrukwekkend slotakkoord 11) Krachtig slotakkoord 12) Luisterrijke slotscène 13) Prachtig slottoneel 14) Schitterend slottafereel 15) Schitterend slottoneel

Appreciatie

Appreciatie is een stijging van de valutakoers ten opzichte van een andere munteenheid. De stijging van de koers komt door de vraag en aanbod van de valuta. Het tegenovergestelde van appreciatie is depreciatie. Depreciatie is een daling van de koers.

Apud

Latijnse voorzetsel dat wordt gebruikt in citaten met de betekenis van ‘in het werk van’ of ‘in het boek’.

Aquatint

Aquatint is een diepdruk-etstechniek, alsmede de benaming voor een afdruk daarvan. Het is een variant op traditioneel etsen, waarbij geen lijnen maar egale vlakken ontstaan. Zodoende kan men een egale toon verkrijgen. Er ontstaat een op waterverf lijkend resultaat. Deze techniek werd door François Philippe Charpentier en Jean Baptiste Leprince in 1768 ontwikkeld en is onder anderen door Caspar Wolf en Ambroise Louis Garneray gebruikt.

Aquifer

Een aquifer – van het Latijnse aqua en ferrewater en dragen – is een watervoerende laag in de ondergrond (bijvoorbeeld zand). Vanuit een aquifer kan water gewonnen worden via een bron.

Zie voor meer informatie: Wikipedia

Archaïsch

Ouderwets. Sinds lang verouderd. Uit een zeer oude periode van de beschaving. Zeer oud.

Archetype

Oudste vorm die ten grondslag ligt aan latere varianten.
1) Oerbeeld 2) Oertekst 3) Oervorm.

Arianisme

Arianisme, de van de 4de tot de 6de eeuw sterk verbreide leer van de Alexandrijnse priester Arius (gest 336) , die Christus’ godheid ontkende en in hem een schepsel zag, zij het ook het allerhoogste schepsel, nl. de vóór de tijd door God voortgebrachte Logos. Zijn opvattingen werden door het concilie van Nicea (325) veroordeeld, maar begunstigd door o.a. keizer Constantius. Het tegenwoordige unitarisme, ontstaan onder invloed van de Verlichting in de 17e en 18e eeuw, is een moderne variant van het oude arianisme.

Ascetisch

1) Godvruchtig 2) Ingetogen 3) Met strenge levenswandel 4) Streng onthoudend 5) Streng vroom 6) Waardig 7) Wereldverzakend

Asepsis

Asepsis is het elimineren van besmettingen (zoals bacteriën, virussen, schimmels, en parasieten) uit het werkveld van chirurgie of geneeskunde om zo infecties te voorkomen. Ideaal is een werkveld dat “steriel” is vrij van alle vormen van besmetting.

Autarkisch

Als je economisch of anderszins onafhankelijk bent van anderen. Zelfvoorzienend, onafhankelijk van anderen.

Autarkie

Autarkie of gesloten staatshuishouding (in de economische wetenschap ook een gesloten economie genoemd) is het (al dan niet economisch) streven zo min mogelijk afhankelijk te zijn van anderen. Zelfverzorging of zelfvoorziening zijn synoniemen voor dit streven.

Voor meer over dit onderwerp ga naar: Wikipedia

Autodafe

Een autodafe (uit het Portugees: auto da fe, ‘daad van geloof’, alternatieve (verouderde) spellingen auto-da-feAuto-da-féauto da féAuto-de-Fé) is een ritueel van penitentie van door de inquisitie veroordeelde ketters en afvalligen. De term Auto de fé betekent in het (oud-)Spaans “handeling van (het) geloof”, en is afgeleid uit het Latijnse “Actus Fidei”.

Ketterverbranding, plechtige terechtstelling van ketters.

Auditorium

Een auditorium is een zaal in bijvoorbeeld een universiteit of gerechtshof, waarin wetenschappelijke of plechtige redevoeringen worden gehouden. Het wordt ook wel een gehoorzaal genoemd.

Baljuw

Ambtenaar, door de landsheer met de rechtspraak in een zekere streek belast rechter in het algemeen. In heerlijkheden met hoger, middelbaar en lager gerecht was een baljuw de rechtstreekse vertegenwoordiger van de heer.

Behaviorisme

Het behaviorisme is een stroming binnen de wetenschapsfilosofie die zich uitspreekt over het onderzoeksdomein en de onderzoeksmethoden van de psychologie. Het behaviorisme is dus een filosofie achter de psychologie.

Bibliografie

Een bibliografie of literatuurlijst is een lijst met publicaties, dan wel thematisch verzameld (per periode, locatie, onderwerp, auteur, etc.), dan wel verzameld ter ondersteuning van een onderzoek. De term bibliografie is ook de benaming voor de leer en kunst van de uitwendige beschrijving van het boek (titel, formaat, drukplaats, drukker, jaartal, enz.), ofwel de boekbeschrijving.

Voor meer info over bibliografie: zie Wikipedia

Biotisch

Tot de levende natuur behorend. Betrekking hebbend op levende organismen.

Biotoop

Een biotoop  is een gebied met een uniform landschapstype waarin bepaalde organismen kunnen gedijen. Een biotoop moet worden onderscheiden van het bioom, de niche en het verspreidingsgebied. Binnen een biotoop kunnen habitats worden onderscheiden

Voor meer zie: Wikipedia

Blazoen

In de heraldiek, erfelijke of blijvende kentekens of herkenningstekens van personen, families en organisaties. De oorsprong ligt in de middeleeuwse feodaliteit. Traditioneel werd een wapen gedragen op het schild. Het wapenrecht regelt het voeren of gebruiken van een wapen.

Blinddruk (pleegdruk)

Blinddruk, blindpreeg, preegdruk, reliëf(druk) of droogstempelen is een druktechniek waarbij geen inkt wordt gebruikt.

Door op (of in) de drukplaat een reliëf aan te brengen en deze daarna op papier te drukken ontstaat in het papier eveneens een reliëf. Door de schaduwwerking is de afbeelding te zien. Een door middel van blinddruk aangebracht droogstempel is niet of nauwelijks onzichtbaar te verwijderen. De techniek leent zich bijzonder goed voor producten waar een chique uitstraling vanuit moet gaan. Ook wordt namaak bemoeilijkt.

Zie: Wikipedia

Borstwering

Spaanse Verhalen, Algemeen (woordenboek), Borstwering.De borstwering bij verdedigingswerken is een dichte lage weermuur tot borsthoogte, ter verdediging van de mensen die zich op de vestingwal bevonden. In de middeleeuwen bestond de borstwering over het algemeen uit een gekanteelde muur. Op veel kastelen is deze vorm van borstwering terug te vinden. In latere tijden werden borstweringen vaak opgeworpen door gebruik te maken van stenen en aarde.

 

 

Brevier

Volledig officieel liturgisch gebedenboek in het Latijn (ook wel vertaald), in vier delen, voor elk jaargetijde één; het bidden ervan door de priester wordt brevieren genoemd.

Bucolisch

herderlijk, idyllisch, landelijk.
Het landleven of het platteland betreffend; betrekking hebbend op het landleven of het platteland, of meestal op een idyllische, verheerlijkende voorstelling daarvan; arcadisch; landelijk; rustiek

C14-datering

C14-datering is een methode om de ouderdom van fossiel organisch materiaal te bepalen, gebaseerd op het uitgangspunt dat in de lucht het gehalte aan de radioactieve koolstofisotoop C14 vrijwel constant is, maar in het materiaal dat niet in wisselwerking met de lucht is, afneemt door radioactief verval

Caciquismo

Het verschijnsel dat veel macht in handen is van lokale in plaats van nationale leiders, wordt caciquismo genoemd en het gebied waarover een cacique heerst heet cacicazgo.

Canon

De canon is het geldbedrag dat iemand moet betalen (aan de erfpachter) voor het gebruiken van een stuk grond dat niet van hem is, de erfpacht. Dit wordt opgenomen in de notariële (erfpacht)akte. De canon kan jaarlijks verschuldigd zijn of ook in één keer worden afgekocht.

Canoniek

1) Als richtsnoer dienend 2) Geloofwaardig 3) Volgens kerkelijke wetten 4) Voorbeeldig
Volgens wettelijke regels van de kerk behorend tot de authentieke bijbelgeschriften die de kerk erkent als Gods openbaring.
1) Geloofwaardig 2) Volgens kerkelijke wetten 3) Voorbeeldig

Capillariteit

Capillariteit (of capillaire werking) is een verschijnsel uit de natuurkunde waarbij, bijvoorbeeld, water in een zeer fijn buisje hoger stijgt dan het omringende vloeistofniveau, en zo een concaaf oppervlak vormt. Zulke fijne buisjes worden ook wel haarbuisjes of capillairen genoemd. Hoe fijner de buisjes, hoe hoger het water kan stijgen.

Carnivoren

Vleeseters.

Cartularium

Cartularium is een term uit de archivistiek. Het betreft meestal een middeleeuws register waarin akten en oorkonden werden afgeschreven. Dit omwille van hun bewijskracht voor bepaalde rechten, het beheer van goederen of gedenkstukken van zijn geschiedenis. De ordening van zulk register gebeurde vaak op onderwerp of alfabetisch op geografische naam. Een cartularium waarin tussen de afschriften ook andere zaken toegevoegd zijn, noemen we een kroniek.

Cenotaaf

Monument, graftombe zonder lijk omdat het nooit terug gevonden is, gedenkteken voor onbekende soldaat.

Cenozoïcum

Het Cenozoïcum is het laatste era uit de geologische geschiedenis tussen 66,0 miljoen jaar geleden (Ma) en nu. De era voorafgaand aan het Cenozoïcum heet het Mesozoïcum. == Begrippen == Een oude onderverdeling van het Cenozoicum is die in Tertiair en Kwartair.

Censuskiesrecht

Van censuskiesrecht, cijnskiesrecht of cijnskiesstelsel, is sprake als bij verkiezingen het stemrecht is voorbehouden aan personen die vermogend genoeg zijn om minimaal een bepaald bedrag aan belastingen te betalen.

Chalcolithisch

Is een Spaans begrip dat van toepassing is op de prehistorie periode tussen het Neolithicum en de Bronstijd, toen het gebruik van koper begon.

Chiliasme

Chiliasme (v. Gr. chilias = duizendtal) of millenarisme, naam voor de verwachting van het in de Openbaring van Johannes (hoofdstuk 20) beschreven Duizendjarig Rijk.

Chorografie

Stelselmatige beschrijving van een bepaald land, gebied of van een bepaalde plaats.
1) Beschrijving van landen of landstreken 2) Landbeschrijving 3) Landschapsbeschrijving.

Chorologie

Chorologie [aardrijkskunde] de wetenschap die zich bezighoudt met beschrijving van de ruimtelijke spreiding van organismen over het aardoppervlak, hun ruimtelijke ontwikkeling en onderlinge betrekkingen en het verklaren hiervan.

Chronologie

Opsomming van feiten volgens het verloop van de tijd.
Chronologie of tijdrekenkunde is de hulpwetenschap voor het lokaliseren van gebeurtenissen in de tijd en maakt deel uit van het vakgebied van de geschiedenis.

Cirque

Glaciale nis 2) Landvorm

Clerus

De clerus ontleent zijn eigenheid en status aan de door goddelijke verordening ingestelde hiërarchie die bestaat uit degenen die tot bisschoppen, priesters en diakenen zijn gewijd. Uit de bisschoppen worden kardinalen gekozen en uit de kardinalen de paus.

Climaxvegetatie

Climaxvegetatie is de vegetatie die ontstaat wanneer men een gebied gedurende lange tijd (jaren tot eeuwen) onaangeroerd laat. Het is de stabielste vorm die op die plaats mogelijk is. In Nederland en België meestal een gemengd eiken-beukenbos. Andere voorbeelden van climaxvegetatie zijn koraalriffen of regenwouden. Door ingrijpen van de mens zijn er echter steeds minder van dergelijke climaxvegetaties te vinden.

Collaboratie

Samenwerking, Medewerking, Medewerking met de vijand, Samenwerking, Samenwerking met de vijand .
Collaboratie is samenwerking met de vijand. Het begrip is afgeleid van het Franse werkwoord collaborer dat samenwerken betekent. De specifieke negatieve betekenis kreeg het woord tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen Nederland was bezet door Duitse troepen.

Collegiale kerk

Kerk die door een kapittel van kanunniken wordt bediend en geen bisschopszetel heeft. b.v. een kloosterkerk.

Comes Domesticus

De oorsprong van het woord domesticus is terug te voeren op het einde van de 3e eeuw van het laat-Romeinse leger. Het komt voort uit de term “Protectores Domestici”, een bewakingseenheid die dienst doet als staf van de Romeinse keizer. Er wordt gezegd dat ze ontstaan zijn uit het “komen”, die metgezellen waren, of tellingen in verschillende functies en de keizer, in dit geval een wachterseenheid. Ze hadden vaak hoge rangen op verschillende gebieden, of het nu ging om de dienaren van een adellijk huis aan de burgerzijde, of om een hoge militaire positie. Na een bepaalde tijd onder de keizer gediend te hebben, konden de Domestici zelf leider worden en eventueel het bevel voeren over hun eigen regiment van legionairs in het leger. Relatief gezien waren de belangrijkste ambten de “Comes Domesticorum”, ook bekend als “Commandant van de Protectores Domestici,” en “Comes rei Militaris” of Generaal.

De rol van de domestici evolueerde tijdens het laat-Romeinse Rijk. Van 330 n.Chr. tot 474 n.Chr. vervulden zij verschillende functies. Velen bekleedden functies als Generaals en werden zelfs verheven tot keizer als ze voldoende bekendheid kregen. Constantius Chlorus was een Domesticus die na vele succesvolle militaire campagnes een van de gezamenlijke keizers van het Romeinse Rijk met Maximian werd. Veel van de opmerkelijke Domestici van het Romeinse Rijk leefden rond de periode waarin het Romeinse Rijk zich opsplitste in zijn oostelijke en westelijke helften. Veel van de opvolgers van Diocletianus weerspiegelden zijn successen omdat ook zij, na vele militaire successen, veel bekendheid kregen en de troon als keizer van de zittende keizer overnamen, hoewel velen niet lang meer regeerden vanwege de instabiliteit van het West-Romeinse Rijk. Deze keizers waren degenen die zich wel realiseerden, vanwege hun militaire ervaring, dat het niet mogelijk was om de omvang van het laat-Romeinse Rijk te handhaven, waardoor ze het idee van Diocletianus om het te laten scheiden in de oostelijke en westelijke helft voortzetten. Deze cyclus van instabiliteit en militaire heerschappij in het West-Romeinse Rijk ging door tot de val in 476, en Zeno de laatste keizer van het Oost-Romeinse Rijk en de eerste keizer van het Byzantijnse Rijk, waar hij regeerde van augustus in 476 tot aan zijn dood in april 491.

Communautair

Alles aangaande de verhoudingen tussen de verschillende gemeenschappen en gewesten.
………die of dat te maken heeft met de Europese Unie.

Compendium

Handboek met een samenvatting van de kennis op een bepaald terrein. (Don Quijote de la Mancha)

Concejo

Zie ook Consejo, om verwarring te voorkomen.

Vergadering, asamblee, tribunaal.

1. stadhuis.
2. gemeentehuis (´gemeentelijk bedrijf´).
3. gemeente.
4. zitting gehouden door personen uit een raad.
5. raadslid (‖ expósito).

Concejo abierto (open raad)

Raad die wordt gehouden in het openbaar, het oproepen van alle dorpelingen.

Consejo de la Mesta (Cantabrische) schapenhoudersgilde raad))

Een jaarlijks terugkerende vergadering van herders en eigenaren van vee om zaken betreffende hun vee of de economische overheid te bespreken, en om de dieren te onderscheiden en te scheiden, van een onbekend eigenaar, die zich met die van hen vermengd hebben.

Conceptie

1) Begrip 2) Bevatting 3) Bevruchting 4) Denkbeeld 5) Het opnemen 6) Idee 7) Notie 8) Ontvangenis 9) Ontwerp 10) Opvatting 11) Reden van bestaan 12) Verwekking 13) Vinding

Conceptueel

Slechts gebaseerd op een idee, een concept.

Concessie

[vergunning] – Een concessie is een vergunning van de overheid die anderen uitsluit. De verkrijger van de concessie of concessiehouder krijgt dus een monopolie (alleenrecht) op bijvoorbeeld een stuk grondgebied.
[onderhandeling] – Een concessie tijdens een onderhandeling is een tegemoetkoming van een persoon aan een tegenpartij, of aan de persoon zelf wanneer deze zich in een persoonlijke conflictsituatie bevindt. Tijdens onderhandelingen worden die tegemoetkomingen gedaan om tegenstrijdige belangen op te lossen.

Concubine

1) Bijvrouw 2) Bijwijf 3) Bijzit 4) Huishoudster 5) Maintenee 6) Odalisk 7) Odaliske 8) Relatievor 9) Slaaplief.
Vrouw met wie een man een relatie heeft naast die met zijn wettige echtgenote

Confederatie

Samenwerkingsverband van verschillende staten, ook statenbond genoemd, doorgaans gebaseerd op een verdrag dat de behartiging van bepaalde gemeenschappelijke belangen regelt. Zij bezit geen volkenrechtelijke identiteit en de onderdelen ervan bezitten een grotere zelfstandigheid dan die van een federatie.

Confessioneel

Op een bepaalde geloofsovertuiging gebaseerd.

Configureren

Op een bepaalde manier opbouwen uit losse componenten. Samenstellen.

Configureren is het samenstellen van een product uit verschillende basisbouwstenen, de keuze en schikking (combinatie) van componenten die samen een systeem met de gewenste functionaliteit moeten vormen.

Conglomeraat

Samengesteld gesteentemateriaal uit aaneengekitte, afgeronde steentjes.
1) Gesteente 2) Opeenhoping 3) Samenhoping 4) Samenklontering (van steden) 5) Zandsteen met grove korrels

Congregatie

Komt van het Latijnse woord congregare dat bijeenbrengen en/of verenigen betekend.

Zie voor meerdere uitleg: Wikipedia

Connotatie

Redeneerwijze, waarbij onderscheiden voorwaarden kunnen leiden tot classificatie. Maar ook, het geheel van betekenismogelijkheden van een woord of passage opgeroepen bij de lezer, niet op grond van de taalkundig vast omschreven betekenis (denotatie), maar ten gevolge van de ervaringen van de lezer persoonlijk.

Consejo

Zie ook Concejo, om verwarring te voorkomen.

1. Een mening die wordt geuit om een actie op een bepaalde manier te sturen.

2. Collegiale instantie met als taak het adviseren, administreren of aansturen van een entiteit. Economische en sociale raad, school.

3. Vergadering van de leden van een raad. De beslissing werd genomen op de laatste bestuursvergadering.

4. Het hoogste bestuursorgaan dat de koning heeft bijgestaan bij het bestuur van het koninkrijk en de rechtspraak en dat de naam van het grondgebied of het onderwerp van zijn bevoegdheid heeft aangenomen. Raad van Castilië, van Indië, van de Schatkist, van de Inquisitie.

Consensus

Situatie dat je samen dezelfde mening hebt. Het komen tot een consensus is het komen tot overeenstemming tussen twee of meerdere partijen. Dit wil niet zeggen dat alle partijen voor de honderd procent akkoord gaan met de oplossingen voor de geschilpunten maar men kan zich vinden in het compromis. Men mag dit zeker niet verwarren met unanimiteit waar partijen een volledig en éénzijdig plan of probleem goedkeuren. In de politiek probeert men steeds tot een consensus te komen.

Conservatisme

Politieke en maatschappelijke opstelling die is gericht op het behoud van de bestaande orde. Vooral agrarische samenlevingen met vastomlijnde sociale verhoudingen (zogeheten sedentaire samenlevingen) hebben inspiratie voor conservatieve denkbeelden geboden

Consistent

In de logica betekent consistent: innerlijk samenhangend en niet tegenstrijdig, inconsistent is daarvan het antoniem en betekent: tegenstrijdig en niet innerlijk samenhangend.

Consistentie

In de bodemkunde verstaan we onder consistentie de mate van samenhang tussen bodemdeeltjes. Consistentie kan men voelen met de vingers door een klomp bodemmateriaal fijn te drukken. De consistentie kan worden waargenomen in natte, vochtige en droge toestand.

Consolidatie

1) Natuurlijk proces 2) Samenvoeging 3) Verharding 4) Versterking 5) Versteviging

Consolidatieproces

Hier betekend het: Het hecht en duurzaam maken (duurzaam in de betekenis van de tijd doorstaand). `In de gebouwde monumentenzorg zijn consoliderende werkzaamheden erop gericht het proces van verval te stoppen en eventuele dreigende instorting te voorkomen.

Consolideren

Bestendigen, duurzaam maken, verstevigen.

Consort

1) Genoot 2) Gezel 3) Handlanger 4) Mede-eigenaar 5) Medestander 6) Prins-gemaal

Context

1) Bewoording 2) Configuratie 3) Geheel 4) Omstandigheden 5) Redeverband 6) Samenhang 7) Samenhang in de zin 8) Setting 9) Tekstverband 10) Verband 11) Verband waarin iets zich voordoet 12) Zinsverband

Contextueel

In de context, gebonden aan de context,

Contingent

Militair recht – een vastgesteld aandeel;de gezamenlijke tot dezelfde klasse behorende dienstplichtigen die voor het vervullen van de militaire dienst ter beschikking van de militaire overheid zijn gesteld.

Controverse

Heftig meningsverschil, verschil van inzicht, ideologische strijd.

Convergentie

Het naar elkaar toe bewegen.

Conversie

(Defenitie) De transformatie van een fase naar de andere fase binnen het verkoopproces.
(Omschrijving) Binnen het verkoop proces ondersheid men doorgaans verschillende fasen. De meest gebruikelijke indeling is: suspect, prospect, klant. Om van conversie te kunnen beïnvloeden maakt men vaak gebruik van het AIDA-model: bekendheid verkrijgen (Awareness), interesse wekken (Interest), bezitsdrang oproepen (Desire), stimuleren tot aankoop (Action).

Converteren

In een andere vorm of formaat omzetten.
Omzetten naar ander computerprogramma.
1) Bekeren 2) Computerterm 3) Inwisselen 4) Inwisseling van een lening 5) Omkeren 6) Omzetten 7) Omzetten (comp.) 8) Verwisselen

Convex

Convex is een ander woord voor bol (het tegengestelde van hol of concaaf). Voorbeeld: de convexe kant van een schaal is de buitenkant; de binnenkant noemen we de concave kant.

Cryo-mediterrane

Cryo-mediterrane , bioklimatologische vloer die kan worden gevonden in elk gebied van het mediterrane klimaat, gelegen boven de Middellandse Zee .

Afhankelijk van de breedtegraad en andere factoren, is de hoogte waarop het wordt gevonden variabel, hoewel het in alle gevallen een hoog bergklimaat is , met frequente vorst in de winter die erg breed is en zomerdroogte. Vegetatie wordt meestal gekenmerkt door zeer dun grasland en struikgewas .

Culmineren

Het bereiken van een hoogtepunt.

Decadentie

Verwildering van zeden. Geleidelijk verval. Overdreven zucht naar genot, naar het schone. Achteruitgang, degeneratie, geleidelijk verval, inertie, moreel verval, ondergang, ontaarding, overdaad, overdreven zucht naar genot,  passiviteit, verval, verwording, willoosheid, zedelijk verval

Declaratoire (uitspraak)

Bestuursrecht – Rechterlijke uitspraak, vaak in de vorm van een beschikking, waarin de rechtsverhouding tussen overheid en burger of positie van een overheidsbesluit wordt vastgesteld. Bijv. uitspraak van een rechter dat een besluit nietig is en dus nooit werkzaam geweest is.

Decreet

Een decreet is een uitgevaardigde opdracht gemaakt door een regeringsleider, regering of parlement die de status van wet heeft. De naam die hiervoor wordt gebruikt varieert van land tot land.

De facto

De facto is Latijn voor “in feite” of “in de praktijk”.

Het tegenovergestelde van de facto is de jure of “formeel”, dat op een officiële regeling zoals een wet of een overeenkomst betrekking heeft. De facto en de jure worden vooral tegelijk gebruikt, wanneer de twee in de praktijk niet overeenkomen, dus als een formele regeling anders is of ontbreekt.

De jure

De jure, in klassiek Latijn gespeld als de iure, is een uitdrukking die “volgens het recht” betekent. De uitdrukking staat in contrast met de facto, dat “in feite” betekent.

De jure en de facto worden gebruikt in de betekenis van respectievelijk “formeel” en “in de praktijk” wanneer men politieke of juridische situaties beschrijft.

Demografie

Wetenschappelijke bestudering van kwantitatieve eigenschappen van de bevolking, de veranderingen daarin en de gevolgen daarvan.

Denominatie

Denominatie is in het algemeen een classificatie door naamgeving.

Derivaten

Een product waarmee de nadelige gevolgen van een prijsstijging of -daling kunnen worden verkleind. Derivaten worden ook wel afgeleide financiële producten genoemd, omdat ze altijd zijn gekoppeld aan een ander financieel product. De waarde van een derivaat is afhankelijk van de prijsontwikkeling van zaken waaraan het verbonden is.

Desintegratie

Het uiteenvallen in verschillende delen, zodat de gaafheid of de stevigheid verloren gaat.
1) Decompositie 2) Het uiteenvallen 3) Splitsing 4) Verbrokkeling.

Desintegreren

Samenhang verliezen en uit elkaar vallen.

Devotioneel

Religieus

Dichotomie

Een dichotomie is de opdeling in twee niet-overlappende structuren of begrippen. De term komt van het Griekse dichotomia, wat tweedeling betekent. De term wordt in uiteenlopende wetenschapsgebieden gebruikt, waaronder de filosofie, sociologie, politicologie en wiskunde.

Diezmo (een tiende)

Een tiende (tiendrecht en tiendenrecht) is een vorm van winstbelasting, waarbij men een deel van de opbrengst dient te betalen. Oorspronkelijk bedroeg dit een tiende deel; uit de middeleeuwen zijn echter ook andere fracties bekend.

Differentiatie

Bij differentiatie wordt de bedrijfskolom langer (en bij integratie wordt de bedrijfskolom korter). Bijvoorbeeld:Als de groenteman besluit om zelf zijn groente in kassen te gaan verbouwen, dan is er sprake van integratie. Stoot hij de kassen weer af en gaat hij zijn groente bij een tuinder bestellen, dan is er sprake van differentiatie.

Diffusionisme

Leer van de verspreiding van cultuurelementen en de samenhang van culturen.

Diftongering

Diftongering is een klankverandering waarbij een monoftong verandert in een diftong. Diftongering is het tegenovergestelde van monoftongering en tevens een vorm van breking.
Diftongering gebeurt vooral met lange klinkers, dus in open lettergrepen, en kenmerkt de geschiedenis van heel veel talen.

Dípolis

Griekse term die het naast elkaar bestaan ​​van twee stedelijke centra definieert die in ongeveer dezelfde tijd zijn gesticht.

Dispersie

De verstrooiing, het uiteenwaaïeren, ontleding van licht in verschillende kleuren, kleurschifting, verspreide bewoning, fijne verdeling van een stof in een andere.

Distaal

Distaal is een term binnen de geologie die de relatieve positie van afzetting aangeeft. Distaal betekent dan ‘op enige afstand’. Het tegenovergestelde van distaal is proximaal, wat ‘nabij’ betekent. Het zijn relatieve begrippen die in verschillende context gebruikt worden.

Dolomiet

Dolomiet of bitterspaat is een carbonatisch mineraal; calcium-magnesium-carbonaat met de chemische formule CaMg(CO3)2. Gesteente dat grotendeels uit dit mineraal bestaat wordt ook dolomiet genoemd, ter onderscheiding wordt ook wel de naam dolosteen gebruikt.

Drukgradiënt

Drukverloop. Of te wel het verschil in druk over een bepaalde afstand. Hoe groter de drukgradiënt is, hoe groter de windsnelheid. Bij een zeer kleine drukgradiënt is het haast windstil.

Zie meer: Wikipedia

Eclogiet

Ruw en korrelig gesteente.

Zie ook: Wikipedia Eclogiet

Ecologie

De ecologie onderzoekt de samenhang van levende wezens met elkaar en hun omgeving. De omgeving van een organisme houdt zowel de fysische aspecten (som van de abiotische factoren) in, evenals alle andere organismen die hetzelfde habitat bewonen. Het is een onderdeel van de `biologie`.

Edict

Een edict is een aankondiging van een wet. Meestal geschiedt dit door een monarch. De paus en enkele andere hoogwaardigheidsbekleders (koningen of gouverneurs) zijn de enigen die vaak een edict uitvaardigen.

Egalitair

Gelijkheid; Gelijkheid nastrevend; Gericht op gelijke behandeling; Op voet van gelijkheid.
Egalitair is een bijvoeglijk naamwoord en betekent ‘gelijkheid nastrevend’. Egalitair komt van het woord ‘egalitarisme’. Egalitarisme is een stroming waarbij mensen de gelijkheid tussen mensen het belangrijkste vinden. Er wordt bijvoorbeeld vaak gesproken over egalitaire landen of samenlevingen.

Emblemata

Metaforische voorstellingen met moraliserende bijschriften of een motto.

Emblematisch

Zinnebeeldig, figuurlijk, oneigenlijk, overdrachtelijk, symbolisch, verbloemd.

Endemisch

Inheems, niet elders voorkomend, kenmerkend voor één bepaaldgebied. Veel planten en dieren in het regenwoud komen maar in één bepaald gebied voor en verder nergens anders. Zo`n plant of dier wordt dan `endemisch` genoemd. Er zijn zelfs planten en dieren die nog nooit zijn ontdekt.

Zie meer hierover in: Wikipedia

Endogeen

Van binnen uit. Vanuit het lichaam zelf komend.
Endogeen betekent in het algemeen van binnenuit

(exogeen – door oorzaken van buitenaf).

Endoreïsch

Een rivier zonder uitgang naar een zee of oceaan.
Voorbeeld: `Eindmeren zijn voorbeelden van endoreïsche bekkens.

Endosperm

Endosperm of kiemwit is een weefsel in de zaden van zaadplanten, dat vaak een rol speelt bij de opslag van reservestoffen ten behoeve van de kieming, de groei van het embryo en de jonge plant. Het endosperm is vaak rijk aan zetmeel (granen), olie (koolzaadolie) en eiwitten (erwt, boon).

Energetisch

Met betrekking tot arbeid of energie.

Enigma

Een raadsel, duistere zaak, mysterie, gesloten boek.
Cryptografische (de)coderingsmachine. In gebruik bij de Duitsers gedurende de oorlog. Enigma werd gekraakt door de Engelsen, waardoor veel Duitse(militaire) informatie bij hen vooraf bekend was.

Ente

Heraldisch begrip, Voornaam, Wapenkundige term.

Entiteit

1) Eenheid 2) Het wezenlijk bestaan 3) Iets dat werkelijk bestaat 4) Iets dat wezenlijk is 5) Wezen 6) Wat wezenlijk bestaat 7) Wezenlijk bestaan 8) Wezenlijkheid 9) Zelfstandigheid

Een entiteit is iets wat een bestaan heeft. De term beklemtoont van ditgene de hoedanigheid dat het er is. In het Latijn is een ens een “zijnde” en is de entitas het “het er zijn van een zijnde”.

Epigrafie

Epigrafie (Grieks: επιγραφή, epi = ‘op’, graphein = ‘schrijven’), ook epigrafiek, epigrafica of opschriftkunde genoemd, is de wetenschappelijke bestudering van inscripties die (op duurzame wijze) zijn aangebracht op steen of andere harde materialen, of zijn gegraveerd in metaal.

Voor meer informatie zie: Wikipedia

Epipaleolithisch

Verwijst naar een overgangsfase tussen paleolithische en neolithische culturen. Dit concept verschilt van ‘mesolithisch’ doordat het meestal wordt toegespitst op de cultuur in het oosten van Europa en veeleer de nadruk legt op de continuïteit van eerder begonnen processen dan op uitgesproken vernieuwingen die zich in deze periode hebben ontwikkeld.

Epistel

In een kerk is de epistelzijde de rechterkant van het koor. De evangeliezijde is de linkerkant.

Equivalent

Gelijkwaardig

Erudiet

Iemand met veel kennis, en brede interesse, beschaving en smaak.

Esoterisch

Alleen voor ingewijde bedoeld.

Essentie

1) De kern van de zaak 2) De kern van iets 3) Geestelijke kern 4) Het essentiele 5) Het fijne 6) Het wezelijke 7) Het wezen 8) Het wezenlijke 9) Hoofdpunt 10) Hoofdzaak 11) Inwendige 12) Kern 13) Kern van een zaak 14) Kernpunt 15) Kwintessens 16) Middelpunt 17) Midden 18) Wezen 19) Wezen van een zaak

Establishment

Groep mensen uit de bovenlaag van de bevolking die de macht hebben.
Bestel, Bovenlaag, De gevestigde orde, Heersende klasse.

Esthetiek

De ethiek van de kunst, ookwel kunstgevoel genoemd, schoonheidsleer, ethiek, bewegingsesthetiek (+audio)

Esthetisch

rechtstheorie – smaakvol, in overeenstemming met de schoonheidsleer. Als iets blijk geeft van een gevoel voor schoonheid.

Estuarium

Trechtervormige monding van een rivier, die ontstaat wanneer de kust ter plaatse daalt en de daling sneller gaat dan de afzetting, de sedimentatie, van het aangevoerde materiaal. Door het binnendringen van de vloed wordt de riviermonding wijder en schuurt hij uit. Voorbeelden zijn de Westerschelde, Dollard, Theems en de Guadalquivir

Etnisch

Betrekking hebbend op een volk of een bevolkingsgroep.

Etnobotanie

Etnobotanie is de studie van de relatie tussen planten en mensen. Het is afgeleid van ‘etno’ (studie van mensen) en ‘botanie’ (studie van planten). Etnobotanie wordt beschouwd als een onderdeel van de etnobiologie. Etnobotanie bestudeert de complexe relaties tussen (gebruik van) planten en culturen. Etnobotanie richt zich op hoe planten werden of worden gebruikt in menselijke samenlevingen en omvat planten gebruikt voor voeding, geneeskunde, voor de bouw, gereedschappen, geld, kleding, rituelen, sociaal leven en muziek.

Voor meer: Zie Wikipedia

Etnocentrisme

Het Griekse woord ethnos betekent volk. Met etnocentrisme wordt bedoeld dat je andere culturen beoordeelt met de normen en waarden van je eigen samenleving?. Omdat je de eigen cultuur centraal stelt als maatstaf, worden andere culturen automatisch gezien als minderwaardige imitaties van je eigen cultuur.
.De neiging om vreemde culturen af te keuren; ook het hierdoor verkregen gevoel van eigen superioriteit.
.Denk- en gedragswijze, gekenmerkt door onmacht of onwil zich te verplaatsen in de normen, waarden, motieven, belangen, opvattingen, gewoonten enzovoort van mensen behorend tot een andere cultuur dan de eigen samenleving.

Etnocide

Etnocide is het bewust vernietigen van een cultuur. Het is gerelateerd aan genocide, maar anders dan bij genocide zijn er geen internationale wetten tegen. Etnologen zijn het nog niet eens wat de correcte omschrijving is. Het is echter (in de praktijk) altijd een meerderheid die een etnische minderheid onderdrukt en ervoor zorgt dat de cultuur verloren gaat. Dit kan gedaan worden door het verbieden van de cultuur door wetten aan te maken, zoals het verbieden van een bepaalde taal. Ook kan een bepaalde groep zoveel druk uitoefenen op de minderheid dat men de cultuur niet meer durft te uiten.

Etnografie

Beschrijving van de sociale, culturele en linguïstische kenmerken van een samenleving.

Etnoloog

Beoefenaar van de beschrijvende volkenkunde.
Beoefenaar van de volkenkunde.
Cultureel antropoloog.
Volkenkundige.

Etnologisch

Volkenkundig.

Etymologie

[taalkunde] woordherkomst, woordafleiding; de geschiedenis van een woord.
[wetenschap] de studie naar de herkomst en de geschiedenis van woorden onderzoekt.

Eufemisme

Een woord of uitdrukking waarmee je iets onaangenaams op een minder harde manier zegt. Een verhullend woord. Verbloemende aanduiding of uitdrukking.

Evident

1) Apert 2) Blijkbaar 3) Duidelijk 4) Heel duidelijk 5) Helder 6) In het oog lopend 7) In het oog springend 8) Kennelijk 9) Klaarblijkelijk 10) Logisch 11) Notoir 12) Onbestrijdbaar 13) Onmiskenbaar 14) Onomstotelijk 15) Overduidelijk 16) Patent 17) Saillant 18) Uitgesproken 19) Vanzelfsprekend 20) Zeer duidelijk

Excelleren

Onderscheiden, Overtreffen, Schitteren, Uitsteken, Uitmunten, Uitblinken, Zich onderscheiden.

Exorbitant

1) Abnormaal en overdreven 2) Buitensporig 3) Overdadig 4) Overdreven 5) Overmatig
Die of dat alle grenzen overschrijdt en daardoor onaanvaardbaar wordt.

Exponent

Kenmerkend vertegenwoordiger. Persoon die een partij kenmerkend vertegenwoordigt. Richtingaanwijzer. Representant. Vooraanstaand vertegenwoordiger van een richting.

Extatisch

Buiten zichzelf van verrukking, dionysisch, euforisch, orgastisch.

Extrapolatie

Het op basis van gegevens uitspreken van verwachtingen over iets waarvan je geen gegevens hebt.

Ex voto

Een ex voto, is een voorwerp geplaatst bij een altaar of een heiligenbeeld in een bedevaartsoord, een kerk of een ander gewijd oord, als smeekbede en/of dank aan God of een heilige voor een te verkrijgen dan wel verkregen gunst. Votiefgaven uit de klassieke oudheid noemen we anathemata.

Factie

Een factie is een politieke groepering, met name als die deel uitmaakt van een grotere groep.
Belangengroep van edelen en onedelen, die elkaars steun trachtten te verwerven bij het verdelen van de ambten en inkomsten.

Facto zie:  De facto
Factorij

Een factorij is een kleine nederzetting, van waaruit handel werd bedreven met het moederland.

Faculteit

Afdeling aan een universiteit, afdeling van academie, aanleg, bevoegdheid, geestvermogens.

Falangisme (Spanje)

Falangisme is een politieke beweging die zijn origine heeft in het Spanje tijdens het interbellum. De beweging is geheel geënt op de ideeën van José Antonio Primo de Rivera, zoon van de voormalige Spaanse dictator Miguel Primo de Rivera, en heeft uitgesproken fascistoïde (fascistische) kenmerken. De naam komt van het Griekse woord falanx, de Oud-Griekse slagorde.
In Spanje werd deze beweging vertegenwoordigd door de Falange Española, gesticht in 1933.

Zie verder: Wikipedia

Faleristiek

De (hulp)wetenschap die de vorm en de geschiedenis van de ridderorden én andere onderscheidingen bestudeert.

Farmacologie

Studie van geneesmiddelen en de werking daarvan in mens en dier.
De humane farmacologie of geneesmiddelenleer is een deelwetenschap van de farmacie, die zich bezighoudt met het bestuderen van de wisselwerking, of interacties, tussen farmacologische stoffen en fysiologische processen.

Er is meer over dit onderwerp te vinden in: Wikipedia

Federaal

Met federaal wordt bedoeld wat in een federale vereniging, instelling of federale staat (een bondsstaat), betrekking heeft op het samenwerkende, centrale niveau.

Federatie

Bond van samenwerkende staten of instituties die elk hun eigen zelfstandigheid houden.

Fenomeen

Iemand met een bijzonder talent.
Iets dat zich voordoet.

Feodaal systeem

Economische, sociale en politieke organisatie in agrarische samenlevingen , die gebaseerd is op persoonlijke banden, waarbij grondgebied en macht in handen zijn van een beperkte groep heren (krijgers). Zij overheersen een massa boeren die de grond bewerkt en parasiteren op hun werk.

Filigraan

1) Fijn draad van goud of zilver 2) Fijn draadwerk 3) Fijn goud- en zilverdraadwerk 4) Fijn gouddraad 5) Fijn gouddraadwerk 6) Fijn werk van goud- en zilverdraad 7) Fijn zilverdraad 8) Fijn zilverwerk 9) Gouddraadwerk 10) Teken in papier 11) Versiersel 12) Werk van goud- of zilverdraad 13) Zilver- of gouddraad

Filologie

Wetenschap, die zich specialiseert in de studie van de taal en de cultuur van een mensengemeenschap.

Fylogenetisch

Op afstamming berustend.

Flagellanten

Flagellanten, ook geselaars, geselbroeders of kruisbroeders genoemd, waren in de 13de tot 15de eeuw dweepzieke lieden die in troepen door het land trokken en door zichzelf in het openbaar te geselen Gods barmhartigheid wilden afsmeken.

Fluviatiele afzetting

Een afzetting door een rivier. (mogelijk een eiland in de rivier vormend)

Foneem

Abstract: Klank
Tekst: Het gaat hier om klanken met een betekenis onderscheidende functie, dus om het onderscheid tussen de b en de d in bal en dal en niet om spraakklanken die op grond van articulatievarianten verschillen (bijvoorbeeld het verschil tussen de r in beer en rood).

Fonetiek

Wetenschap die zich bezighoudt met het voortbrengen en verstaan van spraakgeluid.

Fonemen

Kleinste taalkundige eenheden met onderscheidende functie; taalklanken beschouwd in zijn verhouding tot het hele klanksysteem van een bepaalde taal

Fonologie

Abstract: Wetenschap die zich bezighoudt met het onderscheid in fonemen met een betekenis onderscheidende functie.
Tekst: Het gaat hier om verschillen tussen klanken die een betekenisverandering tot gevolg hebben, bijvoorbeeld pal en bal.

Frontispice

(boek) Een frontispice of frontispies (van Latijn: frontispicium, frons = voorhoofd; spicere = laten zien) is een boekillustratie, die zich op de tweede, tegenover de titelpagina (p. 3) liggende bladzijde bevindt. Het is dus in de regel op de achterzijde van de Franse pagina (Franse titelpagina) (p. 1) gedrukt.

(architectuur) Een frontispice of frontispies is in de architectuur de naam voor decoratie-elementen om de belangrijkste ingang (voordeur) van een gebouw. Een frontispies is onderdeel van een voorgevel. Sommige gebouwen hebben geen frontispies, bijvoorbeeld als de voordeur schuil gaat achter een portico of achter zuilen.

Fuero

Plaatselijke privileges, gemeenteijke handvesten of wettelijke statuten die waren toegepast op in een bepaalde plaats waarvan over het algemeen het doel is het leven te reguleren. De totstandbrenging van een set rechtsregels / regels, rechten en privileges door de Koning, de Heer of de Raad, verleend aan het land zelf, dat wil zeggen de eigen wetten van een bepaalde plaats. Een lokaal wetsysteem dat aak wordt gebruikt in het Iberisch schiereiland uit de Middeleeuwen.

Fysionomie

Aan de hand van de kenmerken in het gezicht kan men het karakter van die persoon aflezen. ( ook wel gelaatkunde).
Fysionomie was een leer die in opkomst kwam aan het einde van de 18e eeuw en die stelde dat aan het uiterlijk van een mens zijn persoonlijkheid af te lezen is.

Galerijbos

Galerijbossen zijn bossen die een corridor vormen langs rivieren of wetlands en voorkomen in landschappen die doorgaans weinig bosrijk zijn, zoals savannes. De groeiplaatsen van deze bossen onderscheiden zich van de omliggende landschappen omdat ze bijvoorbeeld voedselrijker zijn of vochtiger en/of er minder grote kans op branden is. De bossen zijn soms maar enkele meters breed, omdat ze afhankelijk zijn van het water waar ze langs liggen. Dit type bos is wereldwijd in omvang geslonken, veelal vanwege menselijke activiteiten zoals landbouw. Ze zijn vanwege hun geringe breedte en lange grens zeer gevoelig.

Garnizoen

Garnizoen (van Oudfrans garnison) is een militaire term voor een ongedefinieerd aantal soldaten dat op een specifieke plaats is gestationeerd, oorspronkelijk om die plaats te bewaken, maar tegenwoordig ook vaak met die plaats als thuisbasis. Een garnizoensstad is een stad van militair belang, waar een of meer legerafdelingen gevestigd is of zijn. Soms zijn er in een garnizoensstad arsenalen, kazernes en vestingwerken of kampen en oefenterreinen.

Garrigue

Garrigue is een biotoop met een vegetatie die vooral bestaat uit grassen en lage planten. De vegetatie groeit op vlakke grond en is verwant aan de maquis. Ze komt vooral voor in landen met een warmgematigd klimaat en wordt ongeveer twee meter hoog.

Geallieerd

[Oorlogsrecht] verbonden; lid van een alliantie bijv. van landen in oorlogstijd.

Geleding

Onderdeel van een samenhangend geheel

Gelieerd

Verbonden. Verwant.

Generiek

Eigen aan de soort. Eigen aan het eigen geslacht. Eigen aan het geslacht. Eigen aan een soort. Generisch. Soorteigen.

Genitief

1) Casus 2) Naamval 3) Tweede naamval 4) Verbuigingsvorm

Taalkundig, [grammatica] één van de 8 naamvallen van de Indo-Europese talen die oorspronkelijk een oorzakelijk voorwerp aanduidde, maar tegenwoordig vooral een bezitsrelatie aanduidt.

Gentrificatie

Gentrificatie, vaak met het Engelse woord gentrification aangeduid, is een proces van opwaardering van een buurt of stadsdeel op sociaal, cultureel en economisch gebied, het aantrekken van kapitaalkrachtige nieuwe bewoners/gebruikers en de daarmee gepaard gaande verdrijving van de lagere klassen uit het stadsdeel. De opwaardering gaat gepaard met een stijging van de prijzen voor onroerend goed en de huurprijzen.

Geografie

Geografie wordt verdeeld in fysische geografie of natuurkundige aardrijkskunde, en sociale geografie of sociale aardrijkskunde. De fysische geografie bestudeert de natuurlijke gesteldheid van het oppervlak van de aarde; de sociale geografie bestudeert hoe de mensen, geleid door hun streven naar welvaart en welzijn de natuurlijke omgeving inrichten en steeds weer veranderen.

Geologie

Wetenschap die bestudeert hoe de aarde gevormd is, hoe het binnenste van de aarde eruit ziet, waaruit dit bestaat, hoe de korst gevormd is, welke krachten daarop inwerken, zowel van buitenaf (de exogene krachten ) als van binnenuit, (de endogene krachten ).

Geometrie

Tak van de wiskunde die zich bezighoudt met de meting, verhouding en eigenschappen van punten, lijnen, krommen, hoeken, vlakken en ruimtelijke figuren.

Geomorfologie

Geomorfologie is de wetenschap die de landvormen bestudeert, hun ontstaan en hun ontwikkeling, evenals de processen die daarbij een rol spelen of in het verleden hebben gespeeld.

Geprononceerd

1) Beslist 2) Markant 3) Ondubbelzinnig 4) Onmiskenbaar 5) Overduidelijk 6) Uitgesproken

Gobelin

De term gobelin wordt in het Nederlands gebruikt voor wandtapijt in het algemeen, maar duidt meer specifiek op de afkomst van het wandtapijt uit de Manufacture des Gobelins in Parijs. Die manufactuur is opgericht in het leegstaande pand – het Hôtel Gobelin – dat voorheen door het verversgeslacht Gobelin werd gebruikt.

Voor meer: zie Wikipedia

Gouverneur

1) Ambtelijke titel 2) Ambtenaar 3) Beroep 4) Bestuurder 5) Bestuurder van een provincie 6) Landvoogd 7) Nabob 8) Onderwijskracht 9) Plaats in de Verenigde Staten 10) Regent 11) Regeringsfunctionaris 12) Rijksbestuurder

Granuleren

Granuleren is het tot korrels vermalen van materialen zoals gesteente, metalen of kunststoffen etc. De korrels die bij dit proces ontstaan noemt men granulaat.

Grassroots

Is een Engelse term voor politieke processen die aan de basis worden ontwikkeld. Vaak betekent dit dat burgers in plaats van beleidsmakers initiatieven ontwikkelen en beslissingen nemen.

Haplotypen

Door mutatie ontstane variaties van DNA. De individuen uit zo’n groep hebben een gemeenschappelijke voorouder bij wie een mutatie in het DNA heeft plaatsgevonden.

Heerlijkheid

Een heerlijkheid is een bezitting van een heer (of vrijheer, in het geval van een zogenaamde hoge of vrije heerlijkheid) waaraan bepaalde heerlijke rechten zijn verbonden. Als bestuursvorm kwamen heerlijkheden voort uit een feodale onderverdeling van het overheidsgezag in de middeleeuwen. Met de term heerlijkheid wordt dan aangeduid het territorium of leen van een landsheer, die in dit gebied de volle heerlijke rechten uitoefende. Grotere heerlijkheden konden wel land worden genoemd. Bij een landsheerlijkheid was de heer soeverein, dat wil zeggen aan geen hoger landrechtelijk gezag onderworpen.

Heerschappij

1) Autoriteit 2) Beheer 3) Bestuur 4) Directie 5) Gebied 6) Gebiederschap 7) Geweld 8) Gezag 9) Hegemonie 10) Kroon 11) Macht 12) Meesterschap 13) Opperbestuur van god 14) Overhand 15) Overheersing 16) Regime 17) Regiment 18) Rijk 19) Scepter

Hegemonie

Alleenheerschappij, groot overwicht, heerschappij, leiderschap, opperheerschappij, overheersing, overwicht, staatkundig overwicht, suprematie. Hegemonie (Gr. ἡγεμών, hègemoon, “aanvoerder, gids”) noemt men het overwicht op uiteenlopende gebieden als, politiek, handel, cultuur en ideologie van één partij, persoon of staat over andere partijen of staten. De hegemoon kan de andere partij(en) hiertoe dwingen door geweld, status of bijvoorbeeld door gewoonte.

Heraldist

Wapenbordkundige,

Herbivoren

Planteneters.

Hermitage

Kluizenaarshut, baai in Canada, cel, dranken, kluizenaarswoning, krachtige wijn, museum in St. Petersburg (Leningrad), museum in Amsterdam, plaats in Amerika (Missouri en Pennsylvania).

Hercynische plooien

Gebergte ontstaan door de bewegingen van de tektonische platen.

Herstelbetaling

Herstelbetalingen zijn betalingsverplichtingen die de aanvallende partij van een oorlog kunnen worden opgelegd, ter leniging van de oorlogsschade die is veroorzaakt bij de aangevallen partij. De betalingen worden in zekere gezien als alternatief voor gebiedsannexatie, en kunnen zowel in geld als in natura geschieden. Een bijzonderde vorm van herstelbetalingen is dwangarbeid: krijgsgevangenen worden ingezet om de oorlogsschade te herstellen.

Heterogeen

Samengesteld uit elementen die verschillend zijn van soort of afkomst.

Hispanist

Een hispanist is een specialist in de Spaanse taal en-of literatuur, of anderzijds specialist in de talen die gesproken worden in Spanje, Portugal en Latijns-Amerika, dan wel een kenner van de literatuur van die landen.

Historisch materialisme

Historisch materialisme, of de materialistische opvatting van de geschiedenis, is de (voornamelijk) marxistische benadering van de geschiedschrijving, waarin materiële en economische omstandigheden een centrale rol spelen. Deze omstandigheden worden beschouwd als de grenzen waarbinnen de menselijke geschiedenis zich afspeelt. Bestudeerd wordt vooral hoe sociale en politieke verschijnselen samenhangen met de economische ‘basis’ van elke maatschappij en de verhouding tussen de verschillende sociale klassen.

Homogeniteit

1) Eenzelfde geaardheid 2) Gelijkgeaardheid 3) Gelijksoortigheid 4) Mengsel 5) Ongelaagdheid

Homologeren

Goedkeuren, bekrachtigen.

Homoniem

Woord dat hetzelfde klinkt en net zo wordt geschreven als een ander woord, maar een heel andere betekenis heeft. Voorbeeld: De woorden hof (tuin) en hof (van een vorst) zijn homoniemen.

1) Dubbelzinnig 2) Een woord met meerdere betekenissen 3) Gelijkluidend 4) Gelijkluidend maar met verschillende betekenis 5) Gelijkluidend woord met andere betekenis 6) Gelijknamig 7) Hart en hard 8) Naamgenoot 9) Taalkundige term 10) Woordvorm

Hypothese

Idee waarvan nog bewezen moet worden dat het juist is.
Veronderstelde omstandigheid die als zodanig in de formulering van een stelling, vraagstuk of probleem is opgenomen.

Ichtyologie

Wetenschap van vissen.

Iconografie

De iconografie gaat in op de diepere en voor leken verborgen betekenis van het onderwerp en de details van een kunstwerk. Dit kan gaan om duidelijk aanwezige voorstellingen zoals: die man aan het kruis is Christus, maar ook om kleinere verwijzingen die expliciet door de kunstenaar zijn aangebracht. Een bekend voorbeeld hiervan is het afbeelden van een hond (zoals in het Portret van Giovanni Arnolfini en zijn vrouw), waarbij de hond symbool staat voor trouw tussen de echtelieden. Volgens sommigen is dit een iconografische interpretatie.

Ideeëngeschiedenis

Ideeëngeschiedenis is een onderzoeksgebied binnen de geschiedenis, dat zich bezighoudt met de uitdrukking, bewaring en verandering van menselijke ideeën in de loop der tijden. Ideeëngeschiedenis is verwant met of een stroming binnen de intellectuele geschiedenis.

Iconoclasme

De  leer, praktijk of houding van iemand die godsdienstige beelden vernietigd of zich verzet tegen iemands eerbied daarvoor. Ook te gebruiken voor de specifieke periode uit de Byzantijnse geschiedenis. Gebruik ‘aniconisme’ voor het verzte tegen het gebruik van afgoden.

Imāla

In de taalkunde is imela of imala (van Arabisch imāla = verbuiging) de naam die gegeven wordt aan het fonetische fenomeen dat voorkomt in bepaalde oude en moderne Arabische dialecten, waarbij het geluid [a] wanneer lang – [a:] of [ā] – wordt uitgesproken in bepaalde omstandigheden als ē of ī. De imela kwam veelvuldig voor in Al-Andalus, met name in het Arabische dialect dat in het gebied van het Koninkrijk Granada wordt gesproken, en er zijn veel voorbeelden daarvan in de Arabismen die in de Spaanse taal en in de toponymie zijn opgenomen:

Immanentie

Tegenover ‘Transcendente’ staat het begrip ‘Immanentie’, waarmee bedoeld wordt dat het goddelijke in onze werkelijkheid aanwezig is, in onze wereld woont.
Immanentie (letterlijk: er in blijvend) is de filosofische aanduiding voor dat wat tot de structuur van iets behoort en deze niet overschrijdt. In de kennistheorie is immanent bijvoorbeeld dat wat het bewustzijn niet te boven gaat maar binnen de ervaring of het bewustzijn blijft.

Imperialisme

Het proces waarbij landen hun macht in andere delen van de wereld uit willen breiden door gebieden te veroveren en te beheersen.

Incorporatie

1) Inlijving 2) Opneming 3) Vermenging

(taalkundig) Incorporatie is in de taalkunde het verschijnsel dat een bepaalde vorm van het werkwoord meerdere betekenissen tegelijk uitdrukt, doordat een of meerdere argumenten – vooral zelfstandige naamwoorden – in het werkwoord zelf worden opgenomen. Het werkwoord of de werkwoordsvorm verandert hierdoor in een soort samenstelling.

Voor meer, zie: Wikipedia

Incrementeel

Die of dat groeit in aantal of omvang.

Incunabelen

Eerste of vroegste drukken na de uitvinding der boekdrukkunst.

Een incunabel of wiegendruk is een boek of geschrift dat gezet is met losse letters en gedrukt vóór 1 januari 1501 in Europa. Het woord ‘incunabel’ is rond 1640 bedacht door de Westfaalse geleerde Bernhard von Mallinckrodt en stamt van het Latijnse ‘incunabula’ dat windsels (om een baby mee in te bakeren) of luier betekent. Wiegendruk is de letterlijke vertaling daarvan: uit de babytijd van de boekdrukkunst.

Indicatief

Aanduidend; Aantonend; Aantonende wijs; Taalkundige term; Vorm van een werkwoord; Werkelijkheidswijs.

Inert

De eigenschap van lichamen om te volharden in de toestand van rust of beweging waarin zij zich bevinden.
Traag, inactief, nier reagerend, niet werkzaam.

Infante

1) Kinderlijke 2) Koninklijke prinses in spanje en portugal 3) Kroonprins 4) Kroonprinses 5) Pretendent 6) Pretendente 7) Prins 8) Prinses in spanje of portugal 9) Prinses van den bloede 10) Spaanse prinses 11) Succeseur 12) Troonopvolger 13) Troonpretendent.

Infant (vrouwelijk: infante) is een dynastieke titel die sinds de 13e eeuw wordt gedragen door de jongere kinderen van de Spaanse monarchen. Ook de kinderen van het hoofd van de voormalige Portugese koninklijke familie dragen deze titel.

Infant komt van het Latijnse infans en betekent kind (van fari, spreken, dus letterlijk: die nog niet kan spreken). Oorspronkelijk was het in het Spaans de term die voor een kind onder de 7 jaar werd gebruikt.

Voor meer, zie: Wikipedia

Infantazgo of Infantado

Was een systeem van erfenis van het land of van pensioenen die aan kregen zonen of dochters van de koninklijke familie in Frankrijk  of Spanje kregen, vooral sinds de 13e eeuw tot de 16e eeuw.

De Infantado de San Pelayo was een beroemd middeleeuws instituut dat werd opgericht ten gunste van de ongetrouwde kinderen van vorsten die in kloosters woonden, en die voorzagen als bruidsschat dorpen en eigendommen. Deze alleenstaande ‘infantas leonesas‘ hadden de titel van Dominas of Abbesses .

Infantado de San Pelayo

In de stad León werd de gemeenschap van Dominas del Infantado opgericht in het klooster van Palat del Rey , gebouwd in de 10e eeuw door koning Ramiro II, speciaal voor zijn dochter Elvira .

In 966 van de koning Sancho I stichtte het klooster van San Pelayo in de stad Leon , ingewijd ter ere van de Cordoba martelaar San Pelayo , waarvan de resten werden door de koning gebracht naar de hoofdstad van het koninkrijk , maar later werden naar Oviedo . Gelegen naast aan het Pantheon der Koningen van San Isidoro de Leon , dit klooster verving het klooster Palat del Rey als een hoveling klooster en werd de “hoofd van infantazgo ‘, waar infantas nemen van de gewoonte en weduwen koninginnen worden gerekruteerd. Jaren later, in 1148, het klooster verplaatst naar Carbajal de la Legua , bij besluit van de Infanta Sancha , zus van koning Alfonso VII en sindsdien stond bekend als het klooster van Santa María de Carbajal en de benedictijnse nonnen die daar woonden, de “Carbajalas”.

Initiator

Iemand die de eerste aanzet voor een handeling of onderneming geeft of er de eerste stap toe zet; ook: instantie die ergens het initiatief voor neemt; initiatiefnemer

Insulair

De eilanden betreffende, eilanden betreffend, van de aard van een eiland.

Integraal

Als iets alles omvat. Volledig, in zijn geheel.

Intendant

1) Ambtenaar die verantwoordelijk is voor het beheer van de huishouding ambacht 2) Officier der intendance (hoofd van een quarantaineplaats)

Interregnum

Tussenregering, tussenbestuur.

Interventie

Een interventie is een tussenkomst van een staat of land in de aangelegenheden op binnenlands vlak van een andere staat of land. Een interventie kan zowel gebeuren door politieke, economische of militaire motieven. Meestal zal de huidige regering van het te interveniëren land hiertoe vragende partij zijn.

Bemiddeling. Bemoeienis. Ingreep. Ingrijpen. Inmenging. Mediatie. Tussenkomst.

Intonatie

1) Verloop van de toonhoogte van een zin als je praat. 2) Het juist spelen van een toon wat betreft toonhoogte.

Intrinsiek

Als iets uit jezelf komt.  [medisch] wezenlijk, innerlijk.

Iure

Rechtswetenschap – Latijn: in rechte, vanuit het recht

Investituur

Investituur komt van het Latijnse woord vestitura, dat ‘aankleden’ of ‘bekleden’ betekent.

Bij de ambtsaanvaarding ontving een bisschop in de middeleeuwen van de keizer de ‘investituur’ (bekleding), die bestond uit een ring voor zijn geestelijk werk en een staf voor zijn wereldlijke arbeid. Na het Concordaat van Worms (1122) mocht de keizer nog slechts de tekenen van de wereldlijke arbeid aan de bisschop overhandigen, waarmee een lange machtsstrijd tussen de Rooms-Duitse keizer en de paus van Rome grotendeels ten einde kwam. Deze staat bekend als de Investituurstrijd.

Ook: Tekst uit 1864;  plechtige huldiging bij de aanvaarding eener nieuwe waardigheid; plechtige aanbieding of omhanging van de onderscheidingsteeken eener waardigheid, de nieuwe ridders der Kousenbandorde zullen morgen de – ontvangen.

Jure   zie:    De jure
Jurisdictie

Rechtsmacht: het grondgebied waar een juridische instantie bevoegd is.

Kanton

Onderverdeling van het grondgebied van de staat, kleiner dan een arrondissement.

Karst

Kalksteenerosievorm, karst doet zich voor in streken waar kalksteen aan de oppervlakte ligt en wordt aangetast door de chemische verwering door de zure eigenschappen van regenwater, maar ook de oplosbaarheid van kalksteen onder invloed van koolzuur in de atmosfeer. Karstgebied wordt vaak gekarakteriseerd door grotten, zinkputten en ondergrondse afvoer. Een gebied met karst trekt vaak veel toeristen.

Kerkvaders

Een groot aantal mensen die een belangrijke rol hebben gespeeld bij de verdediging en verdieping van het christelijke geloof in de eerste eeuwen van het christendom. Dit bestond onder andere uit de verdediging van het christelijke geloof tegen ketterse stromingen binnen de kerk en-of het heidense geloof daarbuiten.

Klerikaal

1) Behorende tot de geestelijkheid 2) Geestelijk 3) Japneus 4) Kerkelijk 5) Kerkelijk gezind.

Klerikalisme

Onder klerikalisme wordt gewoonlijk verstaan de bemoeienis van de (rooms-katholieke) kerkelijke autoriteiten met zaken die het wereldse gezag aangaan.

klopsteen

Een klopsteen, hamersteenklopper of percuteur is een stuk handgereedschap uit het stenen tijdperk.

Het betreft een rondachtige steen die van uiteenlopende materalen gemaakt kan zijn, en die door de vuursteenbewerker werd gebruikt om stenen werktuigen te vervaardigen. Ook andere voorwerpen van hout, steen of been konden hiermee worden bewerkt. Ook konden hiermee harde stoffen worden vermalen.

Koorheer (Kanunnik, domheer)

Priesterlid van kathedraal kapittel met soms bepaalde voorrechten, zoals vaste plaats in de kanunnikenbanken, het dragen van paars, enz.

Kosmopolitisch

Op de wereld gericht. Wereldburgerlijk. Verspeid over (bijna) alle delen van de wereld.

Krengen

Een droogvallend schip op de kiel scheef laten vallen, of een drijvend schip via een lijn aan de mast scheeftrekken, om onderhoud of reparatie aan het onderwaterschip te plegen. Ook bekend als kielen, kenteren, kielhalen, overwerpen of opzij halen.

Kwartair

De jongste geologische periode die 2.500.000 jaar geleden is begonnen en die tot op heden doorloopt. Onderverdeeld in de tijdvakken pleistoceen en holoceen.

Legislatuur

Een legislatuur (van het Latijn: lex, legis: wet) is het wetgevend lichaam of de wetgevende macht van een bepaald land.

In België, maar ook in Spanje, wordt de term legislatuur ook gebruikt als verkorte vorm van legislatuurperiode. Het is dan een synoniem voor zittingsperiode of regeerperiode, de periode waarin een parlement of een andere regelgevende vergadering (provincieraad, gemeenteraad enz.) geïnstalleerd is. De legislatuurperiode start bij de installatie van de vergadering na de verkiezing, en eindigt bij de ontbinding van de raad of het parlement.

De maximale duur van een legislatuurperiode is meestal grondwettelijk vastgelegd. Vaak bestaat de mogelijkheid om een legislatuur voortijdig te beëindigen (ontbinding van het parlement).

In de meeste landen is de lengte van de legislatuur van een parlement vier of vijf jaar. Soms is ze beduidend korter, zoals bij het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, dat elke twee jaar wordt vernieuwd.

Lethargie

Toestand waarin je passief en onverschillig bent.

Lex

Is een begrip uit het Romeinse Rijk, dat in brede zin elk rechtsvoorschrift betekent, in enge zin echter slechts die rechtsvoorschriften, die bepaalde procedures hebben doorlopen. De herkomst van het woord moet worden teruggevoerd op de werkwoorden legere (lezen, ihb. (uit)kiezen) of ligare (binden).

Lexicaal

Wat te maken heeft met de woordenschat.

Lexicologie

Wetenschap die de woordenschat bestudeert.

Lexicon

Dictionaire, Encyclopedie, Naslagwerk, Wetenschappelijk woordenboek, Woordenboek, Woordenschat.

Linguïst

Gramaticus, beoefenaar van de taalwetenschap, kenner van de taal, kenner van taalkunde, taalgeleerde, taalkenner, taalkundige, taalvorser, wetenschappelijke beoefenaar van de taal, woordvorser.

Lithologie

Lithologie betekent letterlijk “gesteente” of “gesteentekunde”. In de geologie wordt de term gebruikt om aan te geven met wat voor soort steen men te maken heeft.

Liturgisch

1) Naar kerkgebruik 2) te maken hebbend met het (vaste) verloop van een kerkdienst

Logograaf

Een logograaf was in de Klassieke oudheid een soort advocaat die tegen betaling redevoeringen en pleidooien schreef voor andere mensen, bijvoorbeeld beklaagden bij de rechtbank. Tegenwoordig zou men een logograaf een ghostwriter noemen.

De logografen waren ook de oudste geschiedschrijvers. Ze maakten Logoi (verhalen in proza). Een bekende logograaf was Hecataeus van Milete. Deze schrijver was een belangrijke bron voor Herodotus.

Andere logografen waren:

    • Helanicus
    • Isaeus, was actief in de 1ste helft van de 4de eeuw v.C. Hij schijnt vrijwel alleen redevoeringen voor processen over erfeniskwesties te hebben geschreven. Van hem zijn 12 logoi volledig bewaard.
    • Isocrates (436-338 v.C.). Hij was naast logograaf ook pedagoog en redenaar en werkte in Athene en op Chios. Er zijn van hem 21 redevoeringen integraal bewaard.
    • Lysias, die had voorgesteld een gratis rede te schrijven ten behoeve van Socrates.
Maillardreactie

Ook wel niet-enzymatische bruinkleuring genoemd is de verzamelnaam voor een complexe reeks chemische reacties die optreden tussen reducerende suikers en aminozuren (bijvoorbeeld in eiwitten) onder invloed van warmte.
Tijdens het bakken worden voedingsmiddelen bruin en dit bruinen wordt de maillardreactie genoemd. Het bruinen is een chemische reactie tussen reducerende suikers en aminozuren. Omdat er altijd wel eiwitten en suikers aanwezig zijn in ingrediënten, bedrijft iedere kok onwillekeurig maillard-chemie. In principe verloopt de maillardreactie op iedere temperatuur, maar hoe lager de temperatuur hoe langzamer de reactie verloopt.

Maquis

Begroeiing in het Middellandse Zeegebied bestaande uit doornige struiken met harde altijd groene bladeren. Deze vegetatie is ontstaan door het kappen en afbranden van het oorspronkelijke bos en het beweiden door geiten.

Marginaliseren

Ervoor zorgen dat iets of een groep minder belangrijk of invloedrijk wordt.

Mecenaat

De meeste middeleeuwse auteurs die werken van grote omvang schreven, werkten in opdracht van een mecenas, die een vergoeding over had voor hun werk en hun de financiële middelen verschafte om de schrijfbenodigdheden (perkament was kostbaar) te betalen.

Medina

1) Arabisch stadscentrum 2) Arabische bedevaartplaats 3) Arabische hoofdstad 4) Arabische plaats 5) Arabische stad 6) Arabische wijk in tunis 7) Bedevaartplaats 8) Bordspel 9) Deel van een arabische stad 10) Heilige islamitische stad 11) Heilige plaats 12) Heilige stad van de mohammedanen 13) Heilige stad van de moslims.

Mercantilisme

Het mercantilisme is een economische stroming die is ontstaan in de 17e eeuw. De Mercantilisten zagen de internationale handel als de grootste bron van welvaart, waarbij rijkdom werd gemeten in hoeveelheden goud en zilver. Het streven was meer te exporteren dan te importeren met als doel de goud- en zilvervoorraden verder aan te vullen.

In deze stroming werd met inflatie niet of nauwelijks rekening gehouden.De leer van het Mercantilisme moet gezien worden in het licht van een maatschappij waarin nog sprake was van feodale hiërarchie (alleenheerschappij van de adel) en een geringe economische groei. Als reactie op deze stroming ontstond in de 18e eeuw de Fysiocraten.

Mesozoïcum

Het geologische tijdperk waarin de dinosaurussen leefden  De derde era in de geschiedenis van de Aarde, van 230 tot 65 miljoen jaar geleden. Het era dat tussen het Paleozoïcum en het Kenozoïcum ligt.

Mesofyl

Het mesofyl is het parenchymatische weefsel in een blad en bestaat aan de bovenkant uit het palissadeparenchym en aan de onderkant uit het sponsparenchym. Ook zijn er schimmels, zoals meeldauw en aardappelziekte die door de huidmondjes naar binnen dringen en tussen het mesofyl schimmeldraden maken.

Mesomediterrane

Mesomediterrane , bioklimatologische bodem die kan worden gevonden in elk gebied van het mediterrane klimaat, gelegen tussen de thermomediterrane beneden en de supramediterrane boven.

Afhankelijk van de breedtegraad en andere factoren, is de hoogte waarop het wordt gevonden variabel, hoewel het in alle gevallen een typisch mediterraan klimaat is, met vorst in de winter en hoge temperaturen in de zomer waarin waterstress optreedt . Vegetatie wordt meestal gekenmerkt door bossen van sclerofiele soorten , zoals steeneiken .

Metamorfe gesteente

Sediment- of stollingsgesteente dat door temperatuur- en-of drukverhoging van samenstelling en structuur is veranderd.

Metallurgie

Is een deel van de metaalkunde, en behelst de technische praktijk en achterliggende wetenschap van het vinden/delven van ertsen en van hun bewerking tot bruikbaar metaal.
Studie van de structuur van metalen en legeringen in relatie tot eigenschappen die belangrijk zijn bij hun technologisch gebruik.

Metathese

Metathese, beter bekend als metathesis (van het Grieks meta, na en tithenai, plaatsen) is een fonologisch proces waarbij er transpositie (verwisseling van plaats) van klanken (fonemen) of syllaben (lettergrepen) in woorden plaatsvindt.

Metten

Eén van de canonieke uren (’s nachts, zeer vroeg): eerste gedeelte van het dagelijkse breviergebed, hoofdzakelijk bestaand uit psalmen en lessen.

Milities

Modaliteit is een ander woord voor “manier, wijze” (Latijn: modus) en wordt in deze zeer uiteenlopende betekenissen gebruikt:

  • in de muziektheorie: het gebruik van toonladders en die toonladders zelf.
  • in de logica: een voorstellingswijze van de werkelijkheid: is iets mogelijk? is iets noodzakelijk?
  • in de taalkunde: het uitdrukken van zo een voorstellingswijze met een hulpwerkwoord.
  • een groepering binnen de Nederlands Hervormde Kerk of de Protestantse Kerk in Nederland.
  • een vervoerwijze, bijvoorbeeld auto, trein, fiets, lopen, schip, vliegtuig of pijpleiding.
Mixtilineaire

Verwijst naar de geometrische figuur met rechte en gebogen zijden.

Mobiele Kunst

In de Spaanse archeologie spreekt men wel eens van Arte Mueble, waarmee men prehistorische kunst bedoeld die qua gewicht en grote door één man gedragen kan worden. In Spaanse verhalen vertaal ik dit Arte Mueble tot Mobiele Kunst.

Monastiek

1) Het kloosterleven betreffend 2) Het kloosterleven betreffende 3) Kloosterleven 4) Menselijk gedrag 5) Monachaal

Monoftong

Uit de woordenlijst van de uitspraak; (ook eenklank) een enkele klinker, die lang of kort kan zijn. De i, e, a, o, u en ?? zijn korte monoftongen. De ee, aa, oo, uu, eu en ?? zijn lange monoftongen. De ie en oe zijn in oorsprong lange monoftongen, die in het AN verkort zijn behalve wanneer ze voor een r staan (bv. biet – bier – boek – boer).

Monografie

Verhandeling over een enkel onderdeel van een wetenschap of over een bepaald feit of een bepaald figuur.

Morfologie

Studie van vorm en structuur.
Morfologie kan ook zijn, de leer van de woordvorming, d.w.z. van de wijze waarop in een taal door afleiding en samenstelling woorden worden gevormd, alsook de leer van de verbuigings- en vervoegingsvormen van een taal.

Morisken

De morisken (Spaans: Moriscos = Moren) is de aanduiding van de Moren die na de inneming van Granada in 1492 niet uitweken en (in schijn) christen werden.

Mozaraben

Mozaraben is de benaming voor de christenen die leefden onder moslim-dominantie tijdens de Moorse bezetting van het Iberisch schiereiland, het tegenwoordige Spanje en Portugal, vanaf 711.

Mycologie

Kennis over schimmels, zwammen en paddenstoelen

Narratief

Op de manier van een verhaal, met een begin, midden en einde.
1) Verhalend 2) Vertellend

Necropolis

Het woord necropolis wordt vooral gebruikt voor begraafplaatsen vlak bij het centrum in oude beschavingen, zo had elke Romeinse stad een necropolis buiten haar muren liggen.

Neogothicisme

Is de historiografische naam van de vordering van de Spaans christelijke koninkrijken, en vooral de Astur-leonese koninkrijken (als erfgenamen van de Visigotische monarchie, welke verdween in 711 met de islamitische invasie) waarvan men vindt dat deze legitiem te herstellen was door de zogenaamde ‘Reconquista’.

Neolithisch

Verwijst naar de laatste fase in de ontwikkeling van een menselijke cultuur tijdens het stenen tijdperk. De fase kenmerkt zich door het hoogwaardige stenen gereedschap dat werd vervaardigd door middel van polijsten en malen, de wijdverbreide domesticatie van dieren en planten, de vestiging in permanente nederzettingen en de introductie van aardewerk en geweven stof. Neolithische culturen ontstonden voor het eerst tijdens het Holoceen, ongeveer 9.000 v. Chr., en hielden in bepaalde afgelegen gebieden van de wereld stand tot in de 19de eeuw. De artistieke voorwerpen zijn houten en stenen huizen, religieuze monumenten, forten en fortificaties, houtsnijwerk, schilderingen, textiel en aardewerk.

Neolithicum

Het neolithicum of de jonge of nieuwe steentijd is een prehistorische periode die ca. 11.000 v.Chr. begon, en duurde tot de bronstijd. Deze periode wordt gekenmerkt door technische en sociale veranderingen. Deze kwamen voort uit de overgang van een samenleving van jager-verzamelaars met een rondtrekkend bestaan naar een samenleving van mensen die in nederzettingen woonden (sedentarisme) en aan landbouw en veeteelt deden. Zij legden voorraden aan voor slechte tijden. Men spreekt ook wel van de neolithische revolutie.

Meer over het Neolithicum, lees Wikipedia

Neologisme

Woord dat, of uitdrukking die, in een bepaalde taal nog niet eerder bestond. Een taalnieuwigheid. Afgeleid van het Griekse neô (nieuw) en lôgôs (woord). Denk aan woorden als ‘vliegenier’ of ‘googelen’.

Nomenclatuur

Nomenclatuur betekent in het algemeen: naamgeving. Onder wetenschappelijke nomenclatuur verstaat men het op systematische wijze benoemen van allerlei zaken. Zo worden eenduidige namen gegeven aan planten, dieren, chemische stoffen, etc.

Nominaal

De naam betreffende, naamwoordelijk.

Numismatiek

Numismatiek is de studie van munten of penningen.

1) Beoefening van de penningkunde 2) Leer van de munten 3) Munt- en penningkunde 4) Muntkunde 5) Penningkunde 6) Wetenschap der munten 7) Wetenschap van de munten

Wilt u meer weten over Numismatiek: Zie Wikipedia

Nuptialiteit

Dit begrip betreft huwelijkssluiting en huwelijks- ontbinding. Het gaat hierbij m.n. om de mate waarin beide voorkomen en wat de kenmerken zijn van de (ex) huwelijkspartners.
Aantal huwelijken per 1000 inwoners.

Oenologie

Wetenschap die zich bezighoudt met de studie van de bereiding en de bewaring van wijn, vooral in biochemisch opzicht.

Zie verder: Wikipedia

Oligarchie

Regering van slechts weinig personen die behoren tot de bevoorrechte klasse.
Regeringsvorm waarbij een kleine groep de macht uitoefent en deelname van anderen uitsluit.

Oneirisch

Dromerig.

Onomastiek

Onomastiek of naamkunde is de studie die de betekenis, de oorsprong en de verspreiding van namen onderzoekt en wordt gezien als een onderdeel van de taalkunde.

Opportunistisch

Als je je handelingen laat bepalen door dat waar je het meeste voordeel uit haalt. Gedrag waar je het meeste voordeel uit haalt.

Oratorium

1) Bidplaats 2) Bidvertrek 3) Bidvertrek met altaar 4) Bidvertrek met een altaar 5) Bijbels muziekdrama 6) Bijbels muzikaal drama 7) De oratorianen 8) Dramatisch toonstuk 9) Episch dramatische compositie 10) Episch lyrische compositie 11) Episch muziekstuk 12) Episch-dramatische compositie 13) Gebedslokaal 14) Gebedsruimte 15) Kleine kapel

Organieke wet

In Frankrijk en Spanje wordt de term ‘organieke wet’ gebruikt voor een aparte wetgevingscategorie tussen de grondwet en de gewone wet in. De grondwet wijst aan welke aangelegenheden bij organieke wet moeten worden geregeld. Organieke wetten worden op een afwijkende wijze vastgesteld. Zo moeten ze in Spanje op grond van art. 81 van de Grondwet door het Congres van Afgevaardigden met een absolute meerderheid worden goedgekeurd.
…Wetten die betrekking hebben op de organisatie van de staat en waarvan de basis in de Grondwet is geregeld.

Orogeen

Geplooid gebied van de aardkorst. Plooiingsgebied

Orogenese

Gebergtevorming, ontwikkeling van een gebergte.

Orografie

Reliëf van het landschap. De orografie is soms van grote invloed op een lokaal weerbeeld, met name voor wat betreft wind, bewolking en neerslag. In een grootschaliger verband is de orografie van de aardbol, beter gezegd de ligging van de grote bergketens, mede verantwoordelijk voor de patronen in de wereldomvattende luchtcirculaties. Maar ook lokaal kan het reliëf de weersomstandigheden sterk beïnvloeden.

Orologie

1) Gebergtekunde 2) Gebergteleer 3) Leer van de gebergte 4) Leer van de gebergten 5) Leer van het gebergte 6) Vergelijkende gebergteleer

Oromediterrane

Oromediterrane , bioklimatologische bodem die kan worden gevonden in elk gebied van het mediterrane klimaat, gelegen tussen het supramediterrane beneden en het cryo-mediterrane boven.

Afhankelijk van de breedtegraad en andere factoren, is de hoogte waarop het wordt gevonden variabel, hoewel het in alle gevallen een bergklimaat is , met frequente vorst in de winter en hoge temperaturen in de zomer. De vegetatie wordt typisch gekenmerkt door bossen van coniferen .

Orthografie

De kunst om woorden op de juiste wijze te schrijven.

Oscillatie

(natuurkunde) Het rond een vast punt heen en weer gaan van massa of energie.  Voorbeeld: `Er is niet veel energie voor nodig om een vrij bewegende slinger in een toestand van oscillatie te houden.

Beving, slingering, schommeling, trilling.

Osmose

Osmose is een proces op basis van diffusie waarbij een vloeistof, waarin stoffen zijn opgelost, door een zogenaamd halfdoorlatend membraan (een semipermeabele wand) stroomt, dat wel de vloeistof doorlaat maar niet de opgeloste stoffen.

Ostentatief

1) Aandachttrekkend 2) Demonstratief 3) In het oog lopend 4) Met opzettelijk vertoon 5) Met veel uiterlijk vertoon 6) Onbetwistbaar 7) Op een in het oog lopende wijze 8) Op in het oog lopende wijze 9) Opzettelijk opzienverwekkend 10) Opzettelijk vertoon 11) Opzienbarend 12) Praalziek 13) Praalzuchtig

Ottomaanse rijk

Het Ottomaanse of Osmaanse Rijk was een islamitisch rijk dat gesticht werd door Osman I, de stamvader van de Ottomaanse dynastie en naamgever van dit rijk.

Palatale

Gehemelteletter (uitspraak).

Palatalisatie

Palatalisatie of palatalisering – in iets algemenere zin ook wel verzachting of mouillering genoemd – is een klankverschuiving waarbij de articulatie van een medeklinker – meestal onder invloed van een naburige klank – verschuift in de richting van het harde verhemelte, het palatum. Door het meer vooraan in de mond uitspreken van een klinker (bijvoorbeeld een -a- wordt dan bv. een -ae-).

Palatijn

1) Ambtenaar 2) Een van de zeven heuvelen van rome 3) Één van de zeven heuvels in Rome 4) Een van de zeven heuvels van rome 5) Heuvel in rome 6) Paltsgraaf

Palimpsest

Kan verwijzen naar:

    • Palimpsest (manuscript), een hergebruikt stuk perkament
    • Palimpsest (planetologie), het restant van een inslagkrater op een hemellichaam
    • Palimpsest (compositie), suite voor strijkseptet van Simeon ten Holt (1993)
    • Palimpsest (boek), de titel van een boek van H.D. (Hilda Doolittle)
    • Palimpsest (archeologie), een vindplaats waar in meerdere perioden bewoners dezelfde bodemlaag gebruikten, waardoor de sporen stratigrafisch door elkaar lopen.
Paleobotanie

Paleobotanie is de wetenschap die onderzoek doet naar fossiele planten. De naam is afgeleid vanuit het Grieks Palaios = “uit vroeger tijden” gecombineerd met “botanie” = plantkunde.

Voor meer: zie Wikipedia

Paleolithicum

Het paleolithicum (van het Oudgrieks: παλαιός, palaios = oud, λίθος, lithos = steen) of de oude steentijd is de oudste periode in de voorgeschiedenis van de mens en zijn materiële cultuur.

Zie Wikipedia

Paleolithische kunst

Paleolithische kunst is de kunst van de oude steentijd of paleolithicum.

Zie Wikipedia

Paleozoölogie

Paleozoölogie is een subdiscipline van de paleontologie die fossiele overblijfselen van dieren bestudeert. Het onderzoek richt zich onder andere op morfologie, vergelijkende anatomie, evolutie, structuur, samenstelling en ontwikkeling van populaties, ecologische betekenis van soorten en populaties (paleo-ecologie), biostratigrafie, etc. Paleozoölogie kent vele specialisaties die meestal verdeeld zijn langs de lijnen van de verschillende diergroepen. Belangrijke specialisaties zijn mollusken, zoogdieren en foraminiferen. Hoewel onderzoek aan spectaculaire vondsten van fossiele vogels, dinosauriërs en hominiden vaak veel aandacht krijgt in de pers, wordt het meeste paleozoölogisch onderzoek verricht aan ongewervelden en eencelligen.

Paradigma

Met een paradigma wordt in het algemeen een zienswijze bedoeld. Meer in het bijzonder wordt deze term gebruikt voor:

    • Paradigma (wetenschapsfilosofie), een samenhangend stelsel van modellen en theorieën
    • Paradigma (taalkunde), een groep in zeker opzicht gelijksoortige taalkundige vormen
    • Programmeerparadigma, een programmeerstijl in de informatica
    • Experimenteel paradigma, een in de gedragswetenschappen toegepaste empirische methode

In de wetenschapsfilosofie duidt paradigma op het stelsel van modellen en theorieën dat, binnen een gegeven wetenschappelijke discipline, het denkkader vormt van waaruit de werkelijkheid geanalyseerd en beschreven wordt. Langer bestaande paradigma’s worden vaak niet meer bewust beleefd. Onderwijs maakt een paradigma vanzelfsprekend. Zie: https://nl.wikipedia.org/wiki/Paradigma_(wetenschapsfilosofie)

In de taalkunde is paradigma de benaming voor een groep verschijningsvormen van een of enkele woorden, die tot op zekere hoogte als alternatieven voor elkaar kunnen worden beschouwd. Zulke taalvormen staan tot elkaar in “paradigmatische relatie”, hetgeen wil zeggen dat in een bepaalde context steeds één van de vormen wordt gekozen. De keuze kan dwingend zijn opgelegd door het taalverband, wat in het bijzonder geldt voor synthetische talen. De keuze kan ook min of meer vrij zijn.
Eén woord kan soms meerdere vormen aannemen, en de mate waarin dit mogelijk is, is afhankelijk van het soort woord in kwestie, maar vooral ook van de taal waarin dat woord voorkomt. Talen als Latijn en Grieks kennen vele vormen voor hetzelfde woord: een werkwoord met vele vervoegingen, een zelfstandig naamwoord of bijvoeglijk naamwoord met veel verbuigingen.

1) Model 2) Modelwoord 3) Schema 4) Schema van verbuiging of vervoeging 5) Schema van vervoeging 6) Taalkundige term 7) Voorbarig 8) Voorbeeld

Paria’s

De paria’s, tijden de Spaanse Middeleeuwen, waren een vorm van eerbetoon, betaald door de taifa’s van al-Andalus aan de christelijke koninkrijken van het noorden.

Particularisme

Is het bevorderen van het eigen belang boven, en zo nodig ten koste van, de belangen van anderen. Het is de exclusieve wijding aan de eigen groep of de eigen interesse. Het begrip legt de nadruk op de eigen ideologie, de eigen staat en de eigen cultuur. Particularisme en cliëntelisme waren in West-Europa schering en inslag tot de tijd van de invoering van het algemeen kiesrecht.

Patriciër

Patriciër of Patricius in het Latijn is oorspronkelijk de naam voor de leden van enkele Romeinse geslachten. Men geloofde in het begin van de stichting dat de patriciërs de Romeinen waren die afstamden van Romulus, de legendarische stichter van het Romeinse Rijk; het hoofd (pater of vader) van zo’n familie was lid van de Senaat. Patriciërs waren met andere woorden dus leden van de Romeinse adel, en die betekenis heeft het woord de dag van vandaag nog in vele landen. Lijnrecht tegenover de patriciërs staan de plebejers of het plebs. De benaming voor het geheel van alle patricische families tezamen is het patriciaat.
Andere betekenissen voor patriciër zijn: Burger met aanzien, adellijke burger, welgestelde inwoner.

Patrimoniaal

Tot het vaderlijk erfdeel behorend, van de ouders geërfd of meegekregen.

Patrimonium

Het woord patrimonium betekent eigenlijk “vaderlijk erfdeel”. Soms wordt dit echter gehanteerd in de zin van “vaderlands erfgoed”. Hier is het vaak het cultureel erfgoed van een land, streek, of stad

Peerage

Peerage is een systeem van adellijke titels, gebruikt in Groot-Brittannië. De naam peerage wordt algemeen gebruikt als verzamelnaam voor alle adellijke titels, een drager van een adellijke titel wordt daarom ook gezien als “peer”.

Peniplanización

Peniplanización, ik weet niet wat de Nederlandse vertaling van dit Spaanse woord is. Wel weten we wat de betekenis is.
……Het is een fenomeen dat zich voordoet als gevolg van de interactie van verschillende geomorfologische processen en in bepaalde klimatologische en fyto-topografische omstandigheden (coating van de grond door de vegetatie), dat leidt tot de algemene vernietiging van het reliëf, dat een golvend erossieoppervlak vormt met lichte hellingen.

Perceptie

Zoals iemand iets ervaart en beoordeelt.
1) Apperceptie 2) Beleving 3) Heffing 4) Inning 5) Inzameling 6) Inzicht 7) Observatie 8) Ontvangst 9) Voorstelling 10) Waarneming 11) Waarneming in de geest 12) Waarnemingsvermogen

De individuele, subjectieve ervaring van de werkelijk. B.v.: de aantrekkings- en afstotingsfactoren worden door iedereen verschillend beoordeeld- ervaren. De perceptie wordt mede bepaald door milieu, opvoeding, leeftijd, geslacht, opleiding.

Periferie

Buitenkant, buitenrand, buitenomtrek, buitenkant van een stad, cirkelomtrek, deel van een cirkel, omgeving. omtrek, randgebied, rand, uiterste rand.

Persistentie

1) Aanhouden (het) 2) Blijven aandringen 3) Doorzettingsvermogen 4) Het aanhouden 5) Volharding
Verwijst ook naar de tijd dat een stof in het milieu blijft, nadat deze daar is ingevoerd.

Pidgin

Een pidgintaal is een (meestal simpele) taal die ontstaat wanneer mensen met verschillende talen samenkomen en die elementen van beide talen bevat.

Plebejer

Plebejer (Lat. plebs: volk, menigte) in de Romeinse maatschappij was een gewoon burger, niet-patriciër, veelal boeren en vaklieden die, in tegenstelling tot de proletariërs (capite censi), grond bezaten. Plebejers hadden burgerrechten en werden door het Romeinse recht beschermd. De animositeit tussen plebejers en patriciërs is een terugkerend thema in de geschiedenis van de Romeinse Republiek.

Plenair

Waar iedereen bij is; voltallig, compleet, volledig.

Plosief

Een plosief of occlusief, ook wel plofklank genoemd, is een medeklinker die gekenmerkt wordt door een belangrijke graad van obstructie. De plosieven behoren tot de ruimere klankencategorie van de obstruenten en stopklanken. Spraakklanken worden gevormd doordat lucht via mond- of neusholte het lichaam verlaat.

Polychroom

In verschillende kleuren, bont, kleurrijk, veel.kleurig

Polychromie

Polychromie is een term die in de kunst wordt gebruikt om het gebruik van schilderingen in veel kleuren aan te geven, in het bijzonder van beelden en bouwwerken. Het woord is afkomstig van de Griekse woorden poli (veel) en chromos (kleur).

Zie voor meer: https://nl.wikipedia.org/wiki/Polychromie

Positivisme

Het positivisme is de opvatting dat alleen de empirische wetenschappen geldige kennis opleveren. Kennis kan dus enkel verworven worden door het correct toepassen van de wetenschappelijke methode en hierdoor wordt elke klassieke vorm van metafysica en andere kennisgronden verworpen: kennis is alleen mogelijk aangaande de wereld der verschijnselen.

Potentaat

Autoritair persoon;  Bazig type;  Bazige type;  Dictator;   Dwingeland;   Gekroond hoofd;  Gezaghebber;  Heerschap;  Heerszuchtig iemand;  Machthebber;  Sterk verlangen;  Tiran;  Vorst;  Willekeurig heerser

Potentieel

1) Als mogelijkheid bestaande 2) Beschikbaar vermogen 3) Eventueel 4) In aanleg 5) In aanleg aanwezig 6) Kracht 7) Latent 8) Mogelijk 9) Mogelijk afzetgebied 10) Vermogen 11) Verschrikkelijk 12) Virtualiter

Preambule

Inleiding van een verdrag. Hierin worden veelal de doelstelling en overwegingen van de akte beschreven.

Precedent

Een precedent is een voorval waarop men zich kan beroepen als een nieuw dergelijk geval zich voordoet om er hetzelfde gevolg aan te geven.
Om geen precedent te scheppen kan men, wanneer dat gevaar bestaat, een akte of brief laten opstellen waarin de begunstigde erkent dat het verkregen voorrecht een eenmalige toegeving is die tot niets verplicht.

Prefect

Het hoofd van een departement.

Prefecturen

Gebieden onder het bestuurlijk gezag van een prefect.

Prelaat

Titel die verleend wordt aan een bisschop of priester met bijzondere bestuursmacht.

Prerogatieven

Voorrechten die aan bepaalde personen toekomen op basis van hun functie, hoedanigheid of status.

Presbyter

Ouderling, priester.
In de Spaanstalige katholieke kerk wordt het veel gebruikt als ‘paters’ ).

Pretendent

Aanspraakmaker; Aanzoeker; Dinger; Eiser ; Iemand die aanspraak maakt; Iemand die ergens een beroep op doet; Iemand die op iets aanspraak maakt; Infante;  Kandidaat voor huwelijk ; Kroonprins; Kroonprinses; Man die de troon claimt; Minnaar; Opvolger; Pretendente; Prins ; Succeseur ; Troonopvolger

Primaat

Voorrecht om iets als eerste te mogen doen; voorrecht om met uitsluiting van anderen iets te mogen doen of na te laten.

Primaire sector

De belangrijkste activiteiten van de primaire sector zijn: landbouw, veeteelt, bosbouw, de bijenteelt, aquacultuur, jacht, visserij, houtkap en mijnbouw, zoals zoutwinning, olie- en gaswinning. Meestal worden de primaire producten, gebruikt als grondstof voor de industriële productie.

Priscillianisme

Het Priscillianisme was een beweging in de christelijke kerk, ontstaan in de 4e eeuw op het Iberisch Schiereiland, die door velen als een ketterij werd beschouwd. De naam van de stroming is afgeleid van Priscillianus van Ávila, een Spaans geestelijke en bisschop.

Proclamatie

1) Aankondiging 2) Afkondiging 3) Bekendmaking 4) Kennisgeving 5) Mededeling 6) Melding 7) Openbaarmaking 8) Openbare aankondiging 9) Openbare bekendmaking 10) Openlijke afkondiging 11) Openlijke bekendmaking 12) Publicatie 13) Verkondiging

Proconsul

In het Romeinse Rijk was een proconsul een magistraat die consul geweest was. De senaat benoemde deze ex-consuls vaak tot gouverneurs van een provincia. Deze proconsuls verrijkten zich vaak schaamteloos ten koste van de plaatselijke bevolking. Ze mochten ook legioenen aanvoeren, totdat Gaius Iulius Caesar Octavianus (Augustus) deze allemaal zelf cumuleerde en delegeerde aan legati Augusti pro praetore.

Procureur

Iemand die in burgerlijke zaken de gedingvoerende partijen vertegenwoordigt zonder als raadsman op te treden.
Iemand die de aanklager in een rechtszaak vertegenwoordigt vb: de procureur eiste een hoge gevangenisstraf.

Proletariërs

Rechtsfilosofie: arbeidersklasse; arme bevolkingsgroep die afhankelijk is van diegenen die de productiemiddelen bezitten. Volgens het Marxisme strijdt het proletariaat tegen de klassemaatschappij.

Proletariaat

 Armste klasse van de samenleving van bezitloze arbeiders.

1) Arbeiders 2) Arbeidersklasse 3) Arbeidsklasse 4) Bezitloze klasse 5) Klasse van bezitloze arbeiders 6) Marxistisch begrip 7) Sociale groep 8) Vierde stand

Proletarisch

1. Als iets te maken heeft met de bezitloze arbeidersklasse. Voorbeeld: ‘de revolutionaire proletarische beweging’, proletarisch winkelen. 2. Het deel van de arbeidersklasse dat onderaan de sociale en economische ladder staat.

Promotor

Een promotor is een hoogleraar die de begeleiding verzorgt van een promovendus en diens proefschrift. Als begeleider wordt de promotor zelf ook vaak aangekeken op het werkstuk van zijn-haar leerling. Vaak wordt een deel van de begeleiding door een copromotor verzorgd.

Proost

Een proost (lat: praepositus) is een geestelijk leider van een rooms-katholieke instelling, tegenwoordig vooral in Vlaanderen maar in het verleden ook in Nederland

Protagonist

Hoofdrolspeler, Hoofdpersoon (in boek, film e.d.), Held, Persoonsbenaming, Voorstander, Vertolker, Voorvechter.

Protectoraat

Een protectoraat is een staat of territorium, of een deel van een staat, waarover een andere staat gedeeltelijk het gezag voert. Meestal wordt dit geformuleerd als bescherming (protectie) tegen andere agressieve staten. Het kan ook zijn dat het protectoraat de eigen externe belangen (nog) niet zelf voldoende kan behartigen. Meestal heeft het land dat het protectoraat uitoefent bepaalde voordelen bij deze situatie, zoals exploitatierechten van bodemschatten, exclusief recht om handel te drijven met het protectoraat of er militaire steunpunten te vestigen. De interne zaken van het protectoraat worden gewoonlijk geregeld door de inheemse bestuurders en het ‘beschermende’ land beslist alleen over de buitenlandse zaken en betrekkingen.

Proterozoïcum

Het Proterozoïcum beslaat de tijdspanne van 2,5 miljard (Ga) tot ongeveer 541 miljoen jaar (Ma) geleden. Het is onderdeel van het Precambrium en wordt onderverdeeld in drie tijdperken: Neoproterozoïcum, Mesoproterozoïcum en Paleoproterozoïcum.

Protohistorisch

Verwijst naar de periode van het eerste begin van historische geschreven verslagen van een volk in een bepaald gebied.

Protonotarius

Lid van een geestelijk college te Rome.

Providentialisme

Providentialisme is het geloof dat God de ware protagonist en het onderwerp van de geschiedenis is. De mens is alleen zijn object, een instrument in de handen van God.

Qanat

Een qanat (Arabisch: قناة) of karez (Perzisch: كاريز) is een ondergronds aquaduct waarmee grondwater uit de bergen naar lagergelegen gebieden wordt getransporteerd. Een qanat wordt meestal gevoed door een aquifer, een grondwaterhoudende laag. Het verval, het hoogteverschil tussen bron en bestemming, zorgt ervoor dat de zwaartekracht het water naar de uitstroom geleidt.

Rationalisme

Denkrichting die meent dat men door het gebruik van de ratio (= het verstand) tot kennis van de waarheid kan komen, ook de religieuze waarheid.

[architectuur] – Het rationalisme is een architectuurstroming. Zij gaat uit van het principe dat alle architecturale problemen rationeel zijn op te lossen.

Regia Curia

Een groep mensen die ‘het Hof’ vormen, over het algemeen zijn het koninklijke of edellieden. Zij vergezellen gewoonlijk de koning of een edelman, het is een regerend instrument met meer mogelijkheden dan het gerechtshof.  Dit Hof veelal voorgezeten door de koning of de onderkoning kan wetten maken of veranderen, of de koning vervangen bij afwezigheid.

Regicide

Een bewuste moord op een koning.

Regnum

De regeerperiode van een koning

Regulus

Het Latijnse woord heeft meerdere betekenissen, maar een daarvan is dat het een verkleinwoord is van rex, dit is koning; regulus betekend dus eigenlijk koninkje.

Rehabilitatie

1) Eerherstel 2) Herstel 3) Herstel in eer 4) Herstel in eer en goede naam 5) Herstel in vorige staat 6) Herstel van eer 7) Herstelling 8) Rechtsherstel 9) Renovatie 10) Waardeherstel

Rehabiliteren

Te gebruiken voor mensen als herstel van lichamelijke of geestelijke gezondheid of een goede reputatie. Wordt ook gebruikt voor het terugbrengen naar een goede staat van verslechterde voorwerpen, gebouwen, buurten of openbare voorzieningen; dit kan reparatie, renovatie, verbouwing, uitbreiding, vernieuwing of herbouwing inhouden.

Relevantie

1) Belang 2) Betekenis 3) Bruikbaarheid 4) Gewicht

Renegaat

Afvallig

Residu,residueel

Overblijfsel, achterblijvend.

Rigide

Rigide betekent streng of strak als het gaat om regels. Een persoon die rigide handelt, is iemand die star of stug is. Het woord is afgeleid van het Latijnse rigidus, wat stijf betekent. De toepassing van het woord komt vaak voor als het over wetgeving en regels gaat.

Rudimentair

1) Grofweg 2) In beginsel aanwezig 3) Niet meer tot ontwikkeling komend 4) Niet tot ontwikkeling gekomen 5) Onontwikkeld 6) Onvolkomen ontwikkeld.
Het begrip rudimentair betekent algemeen gezien dat iets niet langer tot ontwikkeling komt, of weinig tot ontwikkeling is gekomen. Het wordt dus gebruikt om een overblijfsel aan te duiden en niet om een eerste aanleg (basis) aan te duiden.

Ruraal

Landelijk, plattelands, rustiek, met betrekking tot het platteland.

Saliniteit

Saliniteit (Latijn: salinitas, van sal, zout)) is het zoutgehalte van het water in een meer, zee, oceaan of in een bodem.

Voor meer info zie Wikipedia: Saliniteit

Scenografie

Scenografie is het ontwerpen van en beslissen over alle onderdelen van een toneelproductie die de scène maken tot wat ze moet zijn om de correcte sfeer van de voorstelling te bewerkstelligen, dit alles in overleg met de regisseur. De scenografie is het vak van de theatervormgever.

Ontwerp en keuze van rekwisieten, kostumering, decorontwerp, belichting en achtergrondgeluid behoren tot de uitgebreide verantwoordelijkheden van de scenograaf.

Schede (van een vlag)

Zoom van een vlag (of een zeil) waardoor de draad door de schede van een vlag gaat.

De twee pilaren zijn hier de schildhopuders

Schildhouders

Dit zijn de sculpturen (figuren) die aan de zijkant van emblemen of schilden staan opgesteld, of het zijn architecturale delen van gebouwen zoals aan de zijkant van deuren of ramen, maar ook in graven.

Schismatiek

Scheuring makend, scheurmakend

Scholasticus

Letterlijk schoolmeester; beoefenaar van de scholastiek, een methode om op een systematische (vandaar schoolse) wijze de leer van Aristoteles in overeenstemming te brengen met het christelijk geloof.

Scholastiek

Met scholastiek wordt in het algemeen de middeleeuwse filosofie bedoeld (die een sterk metafysisch karakter had) en specifiek de onderwijsmethode die in de 11e eeuw eeuw tot ontwikkeling kwam in de stedelijke scholen en verder uitgebouwd werd in de 12e en 13e eeuw aan de universiteit.

Sclerofiel

Sclerofiel is een vegetatietype die gekenmerkt woord door harde groenblijvende bladeren, korte internodia (de afstand tussen bladeren langs de stam) en bladeren die parallel of schuin georiënteerd staan op het zonlicht. Sclerofiele planten komen voor in delen van de wereld met een mediterraan of subtropisch klimaat met vochtige winters en droge zomers.

Voor meer, ga naar: Wikipedia

Secularisatie

Beschrijft het proces waarbij religie haar invloed op verscheidene sferen van het sociale leven verliest; verwereldlijking; afkalving religie.

Seculier

Niet geestelijk, Niet tot dieren behorend, Onkerkelijk, Seculair, Wereldheer, Wereldlijk.
Wereldlijk, niet tot een orde of congregatie behorend.

Secundaire sector

De secundaire sector is de industriële en nijverheidssector. Voorbeelden zijn autofabrieken, verffabrieken, bouwnijverheid etc.

Sedentair

Met een vaste verblijfplaats of standplaats. Staat in tegenstelling tot een nomadenbestaan.

Sedentarisme

Sedentarisme of sendentarisering (van sedere: zitten) is een levenswijze die wordt bepaald door het verblijf op dezelfde plaats. Dit in tegenstelling tot de nomadische levenswijze waarbij men rondtrekt. Een belangrijke golf van sedentarisme vond tijdens het neolithicum plaats. Tijdens deze neolithische revolutie ging men langzaam over van jagerssamenlevingen en horticulturele samenlevingen naar een agrarische samenleving.

Sefardisch (Joden)

Joden wier voorouders in Spanje of Portugal leefden.

Semantiek

1) Wetenschap die zich bezighoudt met de betekenis van symbolen en in het bijzonder van taal. 2) Leer van de betekenis van woorden. 3) Tak van de taalkunde.

Semi-aride klimaat 

Een gebied met een warm en vrij droog klimaat.

Sinistraal

Sinistraal, ook wel links-lateraal genoemd, is een tektonische beweging die vooral van belang is bij zijschuivingsbreuken. De naam is afgeleid van het Latijnse woord voor “links”; sinister. Bij een sinistrale zijschuiving vindt de beweging langs het breukvlak naar links plaats, gezien vanuit een persoon die staat op de andere kant van de breuk.

Sociale geneeskunde

Is het vakgebied binnen de geneeskunde dat zich vooral bezighoudt met preventieve zorg.

Sociologie

De sociologie bestudeert mensen en hun gedrag in hun sociale omgeving, in relatie tot de heersende moraal en ethiek en in verband met politieke en filosofische gedragscodes.

Sociolinguïstiek

De sociale taalkunde, die de taal vooral beschouwt als een communicatiemiddel tussen mensen onderling en zich dus richt op het verband tussen taal, cultuur en maatschappij

Stele

Stele (ook stèle en stela; meervoud: stelae of steles) is de archeologische term voor een (meestal uit één stuk steen of hout gehouwen) tablet of pilaar, met daarin een in reliëf gebeeldhouwde voorstelling en/of tekst.
Steles werden onder andere door de oude Egyptenaren, de Perzen, de Grieken en de Romeinen gebruikt om graven en speciale plaatsen te markeren of als monument om de herinnering aan belangrijke gebeurtenissen vast te leggen. Aan het begin van de jaartelling worden ze ook op het Iberisch schiereiland gebruikt.

Zie meer over steles: Wikipedia of Wikipedia. es

Sociale stratificatie

Functioneel mechanisme om de taakverdeling binnen een slavernij het beste te verdelen.

Sparchbund

Een sprachbund is een geografisch gebied waarin meer dan drie talen met gemeenschappelijke structurele kenmerken voorkomen. Een sprachbund ontstaat niet door toeval of door gemeenschappelijke herkomst, maar door taalcontact in sociale netwerken (handel,godsdienst, herhaaldelijke verhuizingen van een kleine groep binnen een gebied).

Studium Generale

In de middeleeuwen werd met Studium Generale een volwaardige universiteit bedoeld waar het onderwijs aan de vier traditionele faculteiten werd ingericht: artes, theologie, rechten en medicijnen.

Subductie

Subductie is het proces waarbij de platen onder elkaar schuiven en waarbij er anderzijds nieuwe oceaanbodems worden aangelegd. In de “subductiezones” komen hevige aardbevingen voor en is er veel vulkanische activiteit, veroorzaakt door de bewegingen van de twee platen. Er zijn drie soorten plaatverschuivingen waarbij van subductie sprake is: oceanische tegen continentale, continentale tegen continentale en oceanische plaat tegen continentale plaat. Bij dergelijke gevallen ontstaan er altijd troggen (inzinking van oceanen), vulkanen (ontstaan uit ruggen ) en gebergtes.

Zie ook: Wikipedia subductie

Suffragaan

Of Suffragaanbisschop: bisschop die onder gezag van een aartsbisschop zijn ambt uitoefent.

Supramediterrane

Supramediterrane , bioklimatologische bodem die kan worden gevonden in elk gebied van het mediterrane klimaat, gelegen tussen de mesomediterrane beneden en de oromediterrane boven. Afhankelijk van de breedtegraad en andere factoren, is de hoogte waarop het wordt gevonden variabel, hoewel het in alle gevallen een bergklimaat is, met frequente vorst in de winter en hoge temperaturen in de zomer. Vegetatie wordt meestal gekenmerkt door naaldbossen of bladverliezende soorten, zoals sommige kersen.

Syllabisch schrift

Het syllabisch schrift is een hoofdgroep van het schrift. Bij dit soort schrift wordt voor elke lettergreep een apart symbool gebruikt. Dit soort schrift komt tegenwoordig alleen nog voor in het Cherokee-syllabenschrift, het Oji-Cree syllabenschrift, het Ethiopisch schrift, het syllabische schrift van de Mangyan op de Filipijnen en het Japanse Katakana en Hiragana. Ook diverse Inuit-talen hebben een syllabisch schrift. Vroeger waren schriften van dit type vrij algemeen: zoals de hiërogliefen, het Lineair A en het Lineair B en het schrift van de Maya’s.

Syncretisme

Syncretisme is in de godsdienstwetenschappen een term die verwijst naar het naar elkaar toegroeien van religies, als een poging om uiteenliggende of tegengestelde geloven en religies met elkaar te combineren. Een equivalent woord kan fusie of hybridisatie zijn.

Voor meer zie Wikipedia: Syncretisme

Synthetisch

Kunstmatig gemaakt.

Synthetiseren

1) Kunstmatig bereiden 2) Samenvoegen 3) (afzonderlijke dingen) samenvoegen tot een geheel of met elkaar in verband brengen.

Tangentieel

Betrekking hebbend op een raaklijn; rakend aan. Het begrip wordt gehanteerd voor infrastructuren die twee plaatsen buiten het stadscentrum rechtstreeks met elkaar verbinden, zonder het centrum zelf aan te doen. Tangentieel wordt tegenover radiaal gesteld.

Tartraat

Een tartraat is een zout of ester van wijnsteenzuur C4H6O6. Tartraten worden vaak gebruikt als voedingsadditief en fungeren in die zin dikwijls als antioxidant en-of zuurteregelaar.

Tectonisch

Die of dat verband houdt met een verstoring in de ligging van de aardlagen.  Aardverschuivingen betreffend. Verband houdende met aardbeving.

Temporeel

1) Aards 2) Door de tijd bepaald 3) Kortstondig 4) Provisorisch 5) Tijdelijk 6) Tussentijds 7) Voorbijgaand 8) Voorlopig 9) Wereldlijk 10) Zolang

Tertiair

Geologisch tijdvak dat onderdeel uitmaakt van het Cenozoïcum en loopt van 65 tot 2,9 miljoen jaar geleden.

Zie: Wikipedia

Tertiaire sector

De tertiaire sector of de dienstensector is de economische sector die activiteiten met betrekking tot diensten die niet materiële goederen,  – producenten kent. Subsectoren zoals handel, communicatie, call center, financiën, toerisme, horeca, recreatie, cultuur, entertainment, het openbaar bestuur en de zogenaamde openbare diensten (gezondheidszorg, onderwijs, de zorg afhankelijkheid).

Terrestrisch
Tertiaire sector

Ook wel dienstensector sector genoemd. Het geheel van de beroepsbevolking dat niet gerekend wordt tot de landbouw, mijnbouw en industrie. Hiertoe behoort de handel, vervoer, horeca, medische oorzieningen, middenstand, onderwijs, enzovoorts.

Theonomie

Moraal of recht berustend op Gods geopenbaarde wil

Thermofiel

Warmteminnend

Thermoluminescentie
  1. Met thermoluminescentie valt de ouderdom van een materiaal te bepalen omdat de blootstelling aan straling gedurende het bestaan ervan spanningen inbouwt in het materiaal.
  2. De uitzending van licht door een stof na verhitting (minder dan rode gloeihitte).
Tiende

Zie:  Diezmo.

Tonicum

Tonicum is de benaming voor een versterkend middel dat het hele lichaam of specifieke delen ervan zou stimuleren en versterken. Allerlei verschillende middelen zijn als tonicum aan de man gebracht, variërend van koffie tot tonic. Veel niet geregistreerde (alternatieve) medicamenten worden wel als tonicum verkocht.

1) Drank 2) Eetlustopwekkend 3) Levenselixer 4) Opwekkend drankje 5) Opwekkend middel 6) Soort drank 7) Tonic 8) Versterkend middel 9) Zenuwsterkend middel

Topisch

Plaatselijk, lokaal ter plaatse.

Topografie

Topografie is afkomstig uit het Grieks en betekent letterlijk plaatsbeschrijving. Topografie houdt zich bezig met het beschrijven van kenmerken van plaatsen, rivieren en gebieden.

Topografie was altijd een belangrijk onderdeel binnen de aardrijkskunde, maar met de komst van computers en atlassen is het met de jaren steeds minder belangrijk geworden. Tegenwoordig worden plaatsen gemakkelijker opgezocht op internet en is parate kennis op dat gebied minder belangrijk. Toch kan topografie heel nuttig zijn want bij topografie ligt de nadruk op relatieve afstanden. Hoe verhoudt de ene plaats zich tot de andere. Hoe verhoudt Delft zich bijvoorbeeld tot Rotterdam? De afstand in kilometers tussen beide plaatsen en de windrichting kunnen daarbij helpen. Maar de afstand tussen twee plaatsen kan ook in tijd, geld en moeite worden uitgedrukt.

Toponymie

Plaatsnaam wetenschap. Etymologische studie naar de plaatsnamen in een gebied of taal.

Totemisme

Totemisme (afgeleid van het woord odoodem in de Ojibwe-taal) is een religieuze overtuiging die vaak geassocieerd wordt met sjamanistische religies. Het beschrijft een relatie van een volk of individu met betrekking tot een totem. Het totemisme kwam wereldwijd voor bij jagers en verzamelaars.

Voor meer hierover, zie Wikipedia.

Transcendent

De grens van de zintuiglijke waarneming te boven gaand.

Transcendentie

Overstijging; bovenzinnelijk bewustzijn; het zich boven de dualiteit van het zinnelijke vereenzelvigen met de getuige; keuzevrijheid; het hier en nu bewustzijn. Overstijging is van essentieel belang in de filognosie (liefde voor de kennis) om niet verstrikt te raken in het ego van de maatschappelijke identiteit die bestaat uit iemands burgerlijke status en beroep.
Transcendentie is een filosofisch begrip dat kan gedefinieerd worden als het naar buiten staan of overstijgen van de mens.

Transhumance

Transhumance wil zeggen dat boeren in de zomer met hun vee naar hoger gelegen gebieden trekken in de bergen. Vroeger kwam dit op grotere schaal voor dan tegenwoordig. De reden van deze trek is dat het in de zomer veelal te heet en te droog is in de lagere delen.

Transitie

Overgang, van het ene naar het andere.

Transliteratie

-Conversie waarbij het schrift van een taal zo eenduidig mogelijk wordt omgezet naar een ander schrift.
-Transliteratie is het omzetten van het ene alfabet of schriftsysteem in het andere. In de loop van de tijd zijn er veel transliteratiesystemen bedacht.

Triarchie

Driemanschap, heerschappij van drie personen in een land.

Tribaal

Als iets verband houdt met een of meer volksstammen. Bijvoorbeeld, `een conservatieve, tribale samenleving`, `tribale kunst uit Zuidoost-Azië.

Triennium

Periode van drie jaar.

Troonpretendent

Een troonpretendent is een persoon die aanspraak maakt op de troon van een land die bezet is door een andere vorst, of is afgeschaft. Pretendenten treden vaak op bij wisseling van dynastieën, ofwel omdat de leidende tak van een familie uitsterft en twee takken ruzie maken, ofwel omdat de ene dynastie door de andere vervangen wordt.

Typologie

Een typologie is in het algemeen een onderverdeling van een groep personen, beschrijvingen, objecten op basis van (een aantal) kenmerken.
In de bouwkunde is het, bijvoorbeeld, de indeling van gebouwen in soorten met gemeenschappelijke eigenschappen.

Ugaristisch

Het Ugaritisch wordt beschouwd als een Semitische taal en is daarmee verwant aan onder andere het Arabisch, Aramees en Hebreeuws.

https://nl.wikipedia.org/wiki/Ugaritisch

Ultra perifeer gebied   of   Ultraperifere regio

Is een gebiedsdeel van een lidstaat van de Europese Unie waar de EU-wetgeving geldt maar waar het mogelijk is om vanwege de grote afstand tussen deze gebieden en het metropolitane Europa, uitzonderingen te maken in de geldigheid van de wetgeving.

Unitair

Strevend naar eenheid. Gebaseerd op eenheid

Usurpatie

Onrechtmatig in bezit nemen; zich wederrechtelijk of oneigenlijk toeëigenen.

Usurpator

Een usurpator (overweldiger) is een persoon die op een illegale wijze bevoegdheden of bezit overneemt, zoals het onrechtmatig overnemen van een troon of van een ambt in een republiek. Deze illegale daad wordt usurpatie (werkwoord usurperen) genoemd.

Vaccaei

(Oudgrieks: Οὐακκαῖοι) was een machtige Spaanse volksstam in het noordwesten van het Iberische Schiereiland, aan de Duero. Hun hoofdstad was Pallantia (het huidige Palencia). Zij bebouwden de grond in gemeenschap en deelden evenredig de opbrengst. Zij waren zeer krijgshaftig en maakten het de Puniërs (Carthagers) dikwijls zeer lastig.

Vardulos

De Várdulos waren een pre-Romeinse stam die was gevestigd in het noorden van het Iberisch schiereiland in het huidige Spanje , in het oostelijke deel van Baskenland .

Vazal

Een vazal, is in het middeleeuwse, feodale systeem, een man die trouw heeft gezworen aan een heer of koning en daarvoor een leen zoals een grondgebied, heeft ontvangen. De heren of koningen hopen met de belening een groep loyale edelen tot hun beschikking te hebben. De koning beschermt de vazal en in ruil hiervoor is de vazal gehoorzaamheid verschuldigd en dient de vazal de koning met raad en daad bij te staan (krijgsdienst met paard en soldaten).

Verlichting (stroming)

Een filosofische stroming uit de 18e eeuw die gekenmerkt wordt door ongebonden doch vaak klakkeloos gebruik van de rede, een levendige twijfel over autoriteit en de traditionele leerstellingen, een neiging tot individualisme en een nadruk op het idee van de universele vooruitgang van de mens.

Vexillologie

Banistiek of vlaggenkunde, wetenschap die zich bezighoud met vlaggen.
vexillum = vlag / logos = leer

Vicariaat

Bisdom in missiegebied; Pauselijk bestuurscollege; Plaatsvervanging

Viscaris

In het kerkrecht: plaatsvervanger van een bisschop, maar daarnaast de bisschop ook bijstaat in het bestuur van het bisdom.

Vizier

Een vizier (Arabisch: وزير; wazīr; “lastdrager” of “helper”; van wazara, Turks: vezir), ook gespeld als vazir, vizir, vasir, wazir of vesir is een benaming voor een hooggeplaatste functionaris en (soms religieuze) regeringsadviseur of minister van een heerser zoals een farao, kalief, emir, malik (koning) of sultan. De term bestaat al sinds de oudheid.

Meer weten, ga naar: Wikipedia

Votief

ex voto, gelofte-offer. In samenstellingen als bv. votiefaltaar, votiefkaars en votiefkerk beduidt votief dat het object geschonken is als inwilliging van een belofte. Simpel gesteld: iemand zei bv. `Als ik hier levend uit kom, dan laat ik een kerk bouwen`, liet hij een votiefkerk bouwen om zijn belofte na te komen.

Vulgair

Alledaags, gering, gemeen, laag. Vulgariteit, gemeenheid, onbeschaafdheid. Vulgata, de eerste en gewone Latijnse bijbelvertaling, waarvan men zich uitsluitend in de Roomse kerk bedient. Vulgeren, vulgeniseren, verspreiden, onder het volk brengen.

Wali

Is een Arabisch woord voor “bewaker, beschermer, helper” etc. Een wali is iemand met autoriteit of voogdij over iemand anders. Volgens fiqh (islamitische jurisprudentie) is een vader bijvoorbeeld de wali van zijn kinderen, in het bijzonder voor zijn dochters bij het huwelijk.

Xerofiel, Xerophyten

Planten, die alle eigenschappen bezitten welke haar geschikt maken te groeien op plaatsen, waar maar weinig water voorradig is, of het opnemen van water moeilijk is; die eigenschappen zijn o.a. leerachtige bladeren, dichte beharing, lage groei, spoedig verhouten van stengels, omkrullen van bladeren.

Zenit

1) Denkbeeldig punt aan de horizon 2) Denkbeeldige punt aan de hemel 3) Hoogste punt 4) Hoogtepunt 5) Piek 6) Schedelpunt 7) Top 8) Toppunt 9) Toppunt aan de hemel.

Zeeridder
1. Staat voor een (gefantaseerd) wezen, voorgesteld als een ridder in wapenrusting met de staart van een vis, en als zodanig de tegenhanger van de (zee)meermin; meerman. Afgebeeld op het schilderij van Jeroen Bosch (Tuin der Lusten).
2.  Incidenteel in vertalingen, een niet met zekerheid te identificeren wezens.
3.  Hij die de zee berijdt; in de volgende aanhef steeds in melioratieven zin en/of als eeretitel: held ter zee, zeeheld. Zowel gezegd van iemand die zich dapper gedragen heeft in zeegevechten als van iemand die zich op ontdekkingstochten of anderszins zeer verdienstelijk heeft gemaakt. Verouderde betekenis. 
Zeven vrije kunsten

De zeven vrije kunsten, oorspronkelijk bekend onder hun Latijnse naam septem artes liberales, waren zeven vakken die deel uitmaakten van het studieprogramma in antieke en middeleeuwse Europese scholen en met name de universiteiten. De zeven vakken waren Grammatica, Dialectica/ logica, Retorica, Aritmetica, Geometria, Musica en Astronomia. Ze worden ‘vrij’ genoemd (Latijn: liber), omdat zij de opleiding van de vrije mens beogen. In tegenstelling tot andere leerprogramma’s die worden nagestreefd voor economische doeleinden, is het niet hun doel om de student voor te bereiden op het verkrijgen van een inkomen, maar op de uitoefening van de wetenschap in de strikte zin van het woord, dat wil zeggen de combinatie van filosofie en theologie, bekend als scholastiek.

 

Naar boven
Spaanse Verhalen. spaanseverhalen.com
Laatst bijgewerkt 2020-06-27

{{Bronvermelding Wikipedia|taal=nl|titel=divers|oldid=divers| datum=divers}}
{{Bronvermelding Website Encyclo.nl|https://www.encyclo.nl/| datum=divers}}
{{Bronvermelding Website MWB mijnwoordenboek|https://www.mijnwoordenboek.nl/puzzelwoordenboek| datum=divers}}
{{Bronvermelding Website Cultureel woordenboek.nl|https://www.cultureelwoordenboek.nl| datum=divers}}
{{Bronvermelding Begrippenbank Bedrijfskunde|https://www.encyclo.nl//Media/Begrippenbank-Bedrijfskunde-Streutker/Begripp| datum=divers}}
{{Bronvermelding Website Woorden.org|https://www.woorden.org/woord/………| datum=divers}}